۱۳ دلو ۱۳۸۸ ساعت ۱۱:۴۷
ترجمه جدولی قرآن کریم برای نخستین بار به زبان فارسی منبع : آوا- کابل |
 |
از نگاه این کارشناس علوم قرآنی، این ترجمه با نثر فخیم و ادبی همراه با ترجمه جدولی، غنا و کارآمدی این ترجمه را دو چندان کرده و حوزه مخاطبان را نیز گسترش داده است.
|
"ترجمه جدولی قرآن کریم" برای نخستین بار توسط یک پژوهشگر علوم دینی به زبان فارسی ترجمه شد.
"ترجمه جدولی قرآن کریم" به زبان فارسی به صورت کلمه کلمه توسط دکتر عبدالله خاموشی هروی ترجمه و از سوی انتشارات "شیخ الاسلام احمد جام" به تازگی منتشر شد.
این اثر حالت آموزشی دارد و خواننده به کمک آن علاوه بر ترجمه عبارات، با معانی واژگان قرآن نیز آشنا می شود. در این ترجمه، نخست، متن آیه با خط عثمان طه در یک سطرقرار می گیرد و در ذیل آن، جدولی درج شده است که در آن، هر یک از آیات بخش بخش می شود و ترجمه هر کلمه در زیر آن می آید و در سطر بعدی، ترجمه ادبی قرآن آمده است.
مترجم کوشیده است که ترجمه هر سطر از آیه در یک سطر گنجانده شود، و فقط در برخی آیات از این قاعده چشم پوشی کرده است. آن گونه که خود مترجم در مقدمه این قرآن آورده است، دلایل این کار "برهم نخوردن متن ادبی قرآن و شیریني آیه" بوده است.
دکتر عبدالله خاموش هروی که در رشته زبان و ادبیات عرب از دانشگاه مشهد فارغ التحصیل شده است، در مقدمه این قرآن از آشنایی و معرفت خود با قرآن که از مدرسه دینی فخرالمدارس هرات آغاز شده و در نهایت به کار ترجمه قرآن انجامیده است به خواننده معلومات داده است:
" ماهها و سالها از این گذشت و من پیوسته در اندیشه راهی برای دریافت بهتر معنی قرآن برای فارسی زبانان بودم، تا آن که گمشده ام را – یعنی ترجمه جدولی قرآن کریم- در میان اردو زبانان در پاکستان یافتم، کسانی که به حق برای آسان سازی دین رنج فراوان برده اند و بیشتر منابع دینی را از عربی به اردو ترجمه کرده اند و ما با این همه گستردگی زبان فارسی و حاکمیت هزارساله اش، یک دهم آن را ترجمه نکرده ایم."
از ویژگی های مهم این ترجمه، تحت الفظی بودن آن است . مترجم معادل فارسی هر کلمه عربی را در پایین آن گذاشته است تا ترجمه بر محققین آسان باشد و برای نوآموزان زبان عربی که می خواهند دقیقا بدانند که کدام کلمه عربی در فارسی چه معنی دارد ساده باشد.
این روش ترجمه البته به صورت کلی مورد توجه تمامی مترجمین فارسی قرآن از همان آغاز قرار داشته است و مترجمین می کوشیده اند در آیاتی که از لحاظ دستوری مشکلی را احساس نمی کرده اند ترتیب کلمات قرآن را در ترجمه به هم نریزند.
اما از آنجا که ساختار دستوری زبان فارسی با عربی متفاوت است، در مواردی مترجمین احساس می کرده اند که این تطابق به زیبایی و رسانایی مفهوم لطمه زده است، دست به تقدم و تاخرهایی زده اند و با اصطلاع قرآن را ترجمه ادبی کرده اند.
به عنوان مثال برای آیه "بسم الله الرحمن الرحیم" تمام مترجمین تطابق کلمه کلمه را مراعات کرده و همگی آن را " به نام خداوند بخشاینده و مهربان" بر گردانده اند. نه اين كه آنها كلمات را همگي اين گونه معني كرده باشند، بلكه همگي اين ساختار را كه كلمه "به نام" اول و بعد كلمه "خداوند" و بعد "بخشاينده" و در آخر كلمه "مهربان" را قرار داده اند. اما در اصل معادل آوري با هم اختلافاتي داشته آند. به عنوان مثال گروهي كلمه "الله" را "خداوند" و گروه ديگر"دادار" و يا كلمه "الرحمن" را جمعي "بخشاينده" و جمعي ديگر"رحمتگر" برگردان کرده اند.
در این ترجمه هم کلمه "الرحمن" در آیه "بسم الله ارحمن الرحیم" بخشاینده آمده است ولی در سوره فاتحه "الرحمن" به مهر گستر هم ترجمه شده است.
سید محمود هاشمی ارزگانی، پژوهشگر و کارشناس علوم قرآنی، ترجمه جدولی قرآن کریم به زبان فارسی را اثر گرانسنگی می داند که بر غنای آثار قرآنی به ویژه قرآن پژوهی فارسی افزوده است. "بر آگاهان و پژوهشگران حوزه تفسیر و علوم قرآن، پوشیده نیست که ترجمه قرآن، کار بس دشوار و مستلزم چیرگی و خبرگی در دانشها و فنون مختلف اسلامی و احیانا برون اسلامی است. چندان که می توان ترجمه قرآن را دشوار تر از تفسیر قرآن دانست."
به گفته هاشمی ارزگانی از همین رهگذر بوده است که گروهی از عالمان و قرآن پژوهان مسلمان، ترجمه قرآن را ناروا می دانسته اند و قلم و سخن را برای " برگردان کلام الهی"، گنگ و ناتوان قلمداد کرده اند.
هاشمی ارزگانی باور دارد که یکی از گونه های ترجمه قرآن، ترجمه تحت الفظی است که بر حفظ ارايه معادل واژگان قرآنی به زبان مقصد، پای می فشارد و چنان شیوه ای را نزدیک تر به امانت و وفاداری به مفاهیم قرانی می شناسد.
آن گونه که هاشمی ارزگانی می گوید: "اگر جدولهای لحاظ شده در "ترجمه جدولی قرآن کریم" را به یک سو نهیم، این ترجمه، ادامه ترجمه های تحت الفظی قران کریم است، اما استوار تر و پرورده تر از پیشینیان، اما اگر خطوط به کار رفته در این ترجمه لحاظ شود، می توان آن را نخستین تلاش سامان یافته در زبان پارسی قلمداد کرد."
از نگاه این کارشناس علوم قرآنی، این ترجمه با نثر فخیم و ادبی همراه با ترجمه جدولی، غنا و کارآمدی این ترجمه را دو چندان کرده و حوزه مخاطبان را نیز گسترش داده است. و این ترجمه به زبان فارسی گامی فرا پیش و تلاشی قابل قدر است.
اما هاشمی ارزگانی نبایسته های این ترجمه را نیز یاد آوری کرده است: " اگر نگریستن از پنجره گرایشهای مذهبی به افق متن را فرایند گریز ناپذیر نینگاریم، پای فشردن این ترجمه بر دیدگاهای خاص یک مذهب را می توان از ساحت تامل بر انگیز بر شمرد. مانند آنچه که در ترجمه آیه (7) سوره مبارکه آل عمران می توان دید."
" در ترجمه و ارایه معادل برخی واژگان قرآنی دقت نشده است مانند ترجمه: ذالک الکتاب لاریب فیه... (بقره/2) این کتابی است یا آن کتابی است که گمان می رود ترجمه دوم از ذالک درست تر باشد.
رشد= راهیابی است یا راه درست؟
غیب = امور نادیده است یا آنچه از حس پوشیده و پنهان است؟
که در هر دو مورد گمان می رود گزینه دوم درست تر باشد یا دست کم درست تر باشد.
در سوره بقره آیه 255 "کرسی" ترجمه شده است "تخت حکومت او، کرسی (علم و قدرت)"
که بهتر و درست تر بود که ترجمه شود "علم وقدرت او" نه این که، "تخت حکومت" و سپس بین پرانتز، علم وقدرت آورده شود زیرا ترجمه اول، افزون بر تحیرو سرگردانی خواننده که نمی داند بالاخره معنای کرسی، تخت حکومت است و یا علم وقدرت، و موجب افتادن در ورطه ظاهربینی و قشری گرایی در فهم معانی وارایه درست واژگان قرآنی می شود و از همه مهم تر معنای نادرست "تخت و حکومت داشتن خداوند" را در ذهن مخاطب معمولی تداعی می کند و او گمان می برد که خداوند نیز بسان سایر قدرتمندان و سلاطین دارای تخت و مسندی است که بر آن تکیه می کند و فرمان می راند؟!
همچنین از نگاه هاشمی ارزگانی در ترجمه برخی از جمله ها، چون سیاق آیات در نظر گرفته نشده، ترجمه درست به فهم نیامده است مانند: " ...علی ابصارهم غشاوة، که ترجمه شده است : " بر دیدگانشان پرده ای است". حال آن که به نظر می رسد ترجمه درست چنین باشد: " و بر دیدگانشان پرده ای افکنده شده است." هاشمی باور دارد که مترجم جمله های قبل را نیز متعدی و مانند ترجمه پشنهادی ترجمه کرده است، ولی تنها در این فراز به راه صواب نرفته است.
در شناسنامه اثر سال چاپ آن ذکر نشده است ولی سال صدور مجوز آن 1366 خورشیدی است که با تاخیری دو ساله برای اولین بار در نمایشگاه امسال کتاب تهران در اختیار علاقمندان قرار گرفت.
شناسنامه:
قرآن ( سی جز کامل)
نوع خط: رایانه ای
مترجم: عبدالله خاموش هروی
نوع ترجمه: آیه به آیه
زبان ترجمه: فارسی
قطع: رحلی
تعداد صفحات متن قرآن: 1220(در مجموع 1230)
نوبت چاپ: اول
محل چاپ: مشهد
چاپخانه: دقت
تعداد: ده هزار جلد
نویسینده:بصیراحمد حسین زاده
"ترجمه جدولی قرآن کریم" به زبان فارسی به صورت کلمه کلمه توسط دکتر عبدالله خاموشی هروی ترجمه و از سوی انتشارات "شیخ الاسلام احمد جام" به تازگی منتشر شد.
این اثر حالت آموزشی دارد و خواننده به کمک آن علاوه بر ترجمه عبارات، با معانی واژگان قرآن نیز آشنا می شود. در این ترجمه، نخست، متن آیه با خط عثمان طه در یک سطرقرار می گیرد و در ذیل آن، جدولی درج شده است که در آن، هر یک از آیات بخش بخش می شود و ترجمه هر کلمه در زیر آن می آید و در سطر بعدی، ترجمه ادبی قرآن آمده است.
مترجم کوشیده است که ترجمه هر سطر از آیه در یک سطر گنجانده شود، و فقط در برخی آیات از این قاعده چشم پوشی کرده است. آن گونه که خود مترجم در مقدمه این قرآن آورده است، دلایل این کار "برهم نخوردن متن ادبی قرآن و شیریني آیه" بوده است.
دکتر عبدالله خاموش هروی که در رشته زبان و ادبیات عرب از دانشگاه مشهد فارغ التحصیل شده است، در مقدمه این قرآن از آشنایی و معرفت خود با قرآن که از مدرسه دینی فخرالمدارس هرات آغاز شده و در نهایت به کار ترجمه قرآن انجامیده است به خواننده معلومات داده است:
" ماهها و سالها از این گذشت و من پیوسته در اندیشه راهی برای دریافت بهتر معنی قرآن برای فارسی زبانان بودم، تا آن که گمشده ام را – یعنی ترجمه جدولی قرآن کریم- در میان اردو زبانان در پاکستان یافتم، کسانی که به حق برای آسان سازی دین رنج فراوان برده اند و بیشتر منابع دینی را از عربی به اردو ترجمه کرده اند و ما با این همه گستردگی زبان فارسی و حاکمیت هزارساله اش، یک دهم آن را ترجمه نکرده ایم."
از ویژگی های مهم این ترجمه، تحت الفظی بودن آن است . مترجم معادل فارسی هر کلمه عربی را در پایین آن گذاشته است تا ترجمه بر محققین آسان باشد و برای نوآموزان زبان عربی که می خواهند دقیقا بدانند که کدام کلمه عربی در فارسی چه معنی دارد ساده باشد.
این روش ترجمه البته به صورت کلی مورد توجه تمامی مترجمین فارسی قرآن از همان آغاز قرار داشته است و مترجمین می کوشیده اند در آیاتی که از لحاظ دستوری مشکلی را احساس نمی کرده اند ترتیب کلمات قرآن را در ترجمه به هم نریزند.
اما از آنجا که ساختار دستوری زبان فارسی با عربی متفاوت است، در مواردی مترجمین احساس می کرده اند که این تطابق به زیبایی و رسانایی مفهوم لطمه زده است، دست به تقدم و تاخرهایی زده اند و با اصطلاع قرآن را ترجمه ادبی کرده اند.
به عنوان مثال برای آیه "بسم الله الرحمن الرحیم" تمام مترجمین تطابق کلمه کلمه را مراعات کرده و همگی آن را " به نام خداوند بخشاینده و مهربان" بر گردانده اند. نه اين كه آنها كلمات را همگي اين گونه معني كرده باشند، بلكه همگي اين ساختار را كه كلمه "به نام" اول و بعد كلمه "خداوند" و بعد "بخشاينده" و در آخر كلمه "مهربان" را قرار داده اند. اما در اصل معادل آوري با هم اختلافاتي داشته آند. به عنوان مثال گروهي كلمه "الله" را "خداوند" و گروه ديگر"دادار" و يا كلمه "الرحمن" را جمعي "بخشاينده" و جمعي ديگر"رحمتگر" برگردان کرده اند.
در این ترجمه هم کلمه "الرحمن" در آیه "بسم الله ارحمن الرحیم" بخشاینده آمده است ولی در سوره فاتحه "الرحمن" به مهر گستر هم ترجمه شده است.
سید محمود هاشمی ارزگانی، پژوهشگر و کارشناس علوم قرآنی، ترجمه جدولی قرآن کریم به زبان فارسی را اثر گرانسنگی می داند که بر غنای آثار قرآنی به ویژه قرآن پژوهی فارسی افزوده است. "بر آگاهان و پژوهشگران حوزه تفسیر و علوم قرآن، پوشیده نیست که ترجمه قرآن، کار بس دشوار و مستلزم چیرگی و خبرگی در دانشها و فنون مختلف اسلامی و احیانا برون اسلامی است. چندان که می توان ترجمه قرآن را دشوار تر از تفسیر قرآن دانست."
به گفته هاشمی ارزگانی از همین رهگذر بوده است که گروهی از عالمان و قرآن پژوهان مسلمان، ترجمه قرآن را ناروا می دانسته اند و قلم و سخن را برای " برگردان کلام الهی"، گنگ و ناتوان قلمداد کرده اند.
هاشمی ارزگانی باور دارد که یکی از گونه های ترجمه قرآن، ترجمه تحت الفظی است که بر حفظ ارايه معادل واژگان قرآنی به زبان مقصد، پای می فشارد و چنان شیوه ای را نزدیک تر به امانت و وفاداری به مفاهیم قرانی می شناسد.
آن گونه که هاشمی ارزگانی می گوید: "اگر جدولهای لحاظ شده در "ترجمه جدولی قرآن کریم" را به یک سو نهیم، این ترجمه، ادامه ترجمه های تحت الفظی قران کریم است، اما استوار تر و پرورده تر از پیشینیان، اما اگر خطوط به کار رفته در این ترجمه لحاظ شود، می توان آن را نخستین تلاش سامان یافته در زبان پارسی قلمداد کرد."
از نگاه این کارشناس علوم قرآنی، این ترجمه با نثر فخیم و ادبی همراه با ترجمه جدولی، غنا و کارآمدی این ترجمه را دو چندان کرده و حوزه مخاطبان را نیز گسترش داده است. و این ترجمه به زبان فارسی گامی فرا پیش و تلاشی قابل قدر است.
اما هاشمی ارزگانی نبایسته های این ترجمه را نیز یاد آوری کرده است: " اگر نگریستن از پنجره گرایشهای مذهبی به افق متن را فرایند گریز ناپذیر نینگاریم، پای فشردن این ترجمه بر دیدگاهای خاص یک مذهب را می توان از ساحت تامل بر انگیز بر شمرد. مانند آنچه که در ترجمه آیه (7) سوره مبارکه آل عمران می توان دید."
" در ترجمه و ارایه معادل برخی واژگان قرآنی دقت نشده است مانند ترجمه: ذالک الکتاب لاریب فیه... (بقره/2) این کتابی است یا آن کتابی است که گمان می رود ترجمه دوم از ذالک درست تر باشد.
رشد= راهیابی است یا راه درست؟
غیب = امور نادیده است یا آنچه از حس پوشیده و پنهان است؟
که در هر دو مورد گمان می رود گزینه دوم درست تر باشد یا دست کم درست تر باشد.
در سوره بقره آیه 255 "کرسی" ترجمه شده است "تخت حکومت او، کرسی (علم و قدرت)"
که بهتر و درست تر بود که ترجمه شود "علم وقدرت او" نه این که، "تخت حکومت" و سپس بین پرانتز، علم وقدرت آورده شود زیرا ترجمه اول، افزون بر تحیرو سرگردانی خواننده که نمی داند بالاخره معنای کرسی، تخت حکومت است و یا علم وقدرت، و موجب افتادن در ورطه ظاهربینی و قشری گرایی در فهم معانی وارایه درست واژگان قرآنی می شود و از همه مهم تر معنای نادرست "تخت و حکومت داشتن خداوند" را در ذهن مخاطب معمولی تداعی می کند و او گمان می برد که خداوند نیز بسان سایر قدرتمندان و سلاطین دارای تخت و مسندی است که بر آن تکیه می کند و فرمان می راند؟!
همچنین از نگاه هاشمی ارزگانی در ترجمه برخی از جمله ها، چون سیاق آیات در نظر گرفته نشده، ترجمه درست به فهم نیامده است مانند: " ...علی ابصارهم غشاوة، که ترجمه شده است : " بر دیدگانشان پرده ای است". حال آن که به نظر می رسد ترجمه درست چنین باشد: " و بر دیدگانشان پرده ای افکنده شده است." هاشمی باور دارد که مترجم جمله های قبل را نیز متعدی و مانند ترجمه پشنهادی ترجمه کرده است، ولی تنها در این فراز به راه صواب نرفته است.
در شناسنامه اثر سال چاپ آن ذکر نشده است ولی سال صدور مجوز آن 1366 خورشیدی است که با تاخیری دو ساله برای اولین بار در نمایشگاه امسال کتاب تهران در اختیار علاقمندان قرار گرفت.
شناسنامه:
قرآن ( سی جز کامل)
نوع خط: رایانه ای
مترجم: عبدالله خاموش هروی
نوع ترجمه: آیه به آیه
زبان ترجمه: فارسی
قطع: رحلی
تعداد صفحات متن قرآن: 1220(در مجموع 1230)
نوبت چاپ: اول
محل چاپ: مشهد
چاپخانه: دقت
تعداد: ده هزار جلد
نویسینده:بصیراحمد حسین زاده
کد مطلب : ۱۵۷۷۵
 ارسال اين مطلب به دوستان |
 دريافت فايل مطلب |
 نسخه قابل چاپ |