لغو معافیت تحریمی بندر چابهار؛ چالش‌ها و واکنش‌های منطقه‌ای

خبرگزاری صدای افغان(آوا) - کابل: بندر چابهار در جنوب‌شرقی ایران، تنها بندر اقیانوسی این کشور است که برای هند زمینه دسترسی مستقیم به افغانستان و کشورهای آسیای مرکزی را فراهم می‌سازد. این بندر در سال ۲۰۱۸ از سوی واشنگتن از معافیت تحریمی برخوردار شد و به یکی از مهم‌ترین پروژه‌های راهبردی هند در منطقه مبدل گردید.

با لغو این معافیت از جانب امریکا، نگرانی‌هایی در مورد کند شدن روند توسعه و سرمایه‌گذاری‌ها به میان آمده است. با آن هم، بر بنیاد توافق ۱۰ ساله‌ای که سال گذشته میان ایران و هند امضا شد، دهلی‌نو متعهد گردیده تا بندر چابهار را برای بیش از یک دهه توسعه و مدیریت نماید.

به گفته کبیر تانجا، پژوهشگر موسسه «مرکز پژوهش‌های آسیای غربی» در هند، «تعهد دهلی‌نو به توسعه بندر چابهار ناشی از سیاست تمرکز بر کشورهای همسایه، به‌ویژه ایران است. این بندر به‌عنوان دروازه راهبردی هند به آسیای مرکزی و غربی شناخته می‌شود و توسعه آن با وجود فشارهای تحریمی امریکا ادامه خواهد یافت».

در واکنش به این تصمیم، رئیس‌جمهور ایران، مسعود پزشکیان، آن را «غیرمنصفانه و غیرقانونی» خوانده و از ایالات متحده و کشورهای اروپایی به‌ویژه بریتانیا، فرانسه و آلمان انتقاد کرده است که با این اقدام، دیپلماسی را تضعیف کرده‌اند.

همچنین محمد راستاد، مدیرعامل اسبق سازمان بنادر و دریانوردی جمهوری اسلامی ایران، تأکید کرد که معافیت تحریمی برای بندر چابهار امتیاز ویژه‌ای محسوب نمی‌شد و بیشتر جنبه نمادین و روانی داشت تا تأثیر واقعی. به گفته وی، لغو این معافیت تأثیر ملموسی بر عملکرد بندر نخواهد داشت.

کارشناسان افغانستانی نیز نسبت به تأثیرات منفی این تصمیم بر روند ترانزیتی کشور هشدار داده‌اند. به گفته آنان، «لغو معافیت تحریمی چابهار ممکن است دسترسی افغانستان به مسیرهای تجارتی امن و پایدار را با چالش مواجه کند و وابستگی کشور به گذرگاه‌های مرزی پاکستان را افزایش دهد».

بر اساس گزارش رسانه‌های هندی، وزارت خارجه آن کشور تأکید کرده که تصمیم واشنگتن تأثیری بر تعهدات هند در قبال توسعه چابهار نخواهد داشت. از سوی دیگر، مقام‌های ایرانی اعلام کرده‌اند که کارهای مربوط به توسعه اسکله‌ها و تجهیز پایانه کانتینری در این بندر بدون وقفه ادامه دارد. همچنان پیش‌تر مقام‌های این کشور گفته بودند که چابهار برای افغانستان در زمان تنش‌های مرزی با پاکستان، یک مسیر نجات‌بخش تجارتی به شمار می‌رود.

به باور ناظران، لغو معافیت تحریمی چابهار ممکن است در کوتاه‌مدت سرمایه‌گذاری‌های خارجی را با چالش روبه‌رو کند، اما بررسی‌ها نشان می‌دهد که هند به دلیل منافع راهبردی خود، این پروژه را ادامه خواهد داد. کارشناسان امور منطقه می‌گویند که افغانستان از جمله برندگان اصلی تداوم توسعه چابهار است، زیرا این بندر می‌تواند وابستگی کشور به گذرگاه‌های مرزی پاکستان را کاهش دهد و موقعیت ترانزیتی آن را در معادلات اقتصادی منطقه تقویت نماید.