زبان، فرهنگ و ارتباط درمانی؛ سدهای نامرئی بر سر راه سلامت مهاجرین افغانستانی در ایران

خبرگزاری صدای افغان(آوا) ـ تهران: این اظهارات در سی‌وسومین نشست از سلسله نشست‌های «وضعیت‌شناسی مهاجرین افغانستانی در ایران» مطرح شد که به همت انجمن راحل و با عنوان «بایسته‌های عدالت در سلامت و چالش‌های دسترسی مهاجرین افغانستانی به خدمات سلامت» در خانه اندیشه‌ورزان تهران برگزار گردید. در این نشست که دبیری آن را ثریا علیزاده، دبیر کارگروه حقوقی انجمن راحل بر عهده داشت، موانع غیراقتصادی و غیراداری دسترسی مهاجرین به خدمات سلامت از منظری حقوقی مورد بررسی قرار گرفت.
 
دسترسی به سلامت؛ فراتر از ورود به مرکز درمانی
دکتر عباسی در آغاز سخنان خود با اشاره به ابعاد کمتر دیده‌شده عدالت در سلامت تصریح کرد: «دسترسی به سلامت صرفاً به معنای ورود به مرکز درمانی نیست؛ بیمار باید بتواند علائم خود را بیان کند، توصیه‌های پزشک را درک کند و در فرایند درمان مشارکت فعال داشته باشد.» وی تفاوت‌های زبانی و فرهنگی را عاملی برشمرد که می‌تواند ارتباط درمانی را با اختلال مواجه ساخته و دسترسی رسمی به خدمات را به دسترسی مؤثر تبدیل نکند.
رئیس انجمن علمی حقوق پزشکی ایران با استناد به گزارش اخیر سازمان جهانی بهداشت، موانع زبانی و فرهنگی، تبعیض نهادی، سیاست‌های محدودکننده، هزینه‌های بالای پرداخت از جیب و محدودیت دسترسی به برنامه‌های حمایت مالی را از مهم‌ترین چالش‌های پیش روی مهاجرین در حوزه سلامت عنوان کرد و افزود: «عدالت در سلامت مهاجرین مستلزم توجه به ارتباط مؤثر، اطلاعات قابل فهم و حساسیت فرهنگی در ارائه خدمات است.» وی تأکید کرد که این رویکرد به‌ویژه در حوزه‌های مراقبت‌های مادر و کودک، سلامت روان و بیماری‌های مزمن اهمیتی دوچندان می‌یابد.
 
وضعیت شکننده مهاجرین و ضرورت حمایت متناسب
دکتر عباسی در ادامه به شرایط خاص مهاجرین افغانستانی اشاره کرد و گفت: «مهاجر ممکن است شبکه حمایتی خود را از دست داده باشد، درآمد ناپایدار داشته باشد، در محل سکونتی نامناسب زندگی کند یا شناخت کافی از ساختار نظام سلامت کشور میزبان نداشته باشد.» وی زبان، تفاوت‌های فرهنگی، ترس از نهادهای رسمی و پیچیدگی‌های اداری را از دیگر عواملی دانست که استفاده از خدمات سلامت را برای این قشر دشوار می‌سازد.
 
سلامت روان؛ نیاز فراموش‌شده در مراقبت از مهاجرین
این استاد دانشگاه با پرداختن به موضوع سلامت روان و انگ اجتماعی مرتبط با آن اظهار داشت: «تجربه مهاجرت، به‌ویژه در شرایطی که با ناامنی، فقر یا بلاتکلیفی همراه است، می‌تواند نیازهای سلامت روان را به شکل قابل توجهی افزایش دهد.» وی هزینه‌های درمان، انگ اجتماعی، کمبود خدمات تخصصی و ناآگاهی از خدمات موجود را از موانع اصلی مراجعه مهاجرین به مراکز سلامت روان برشمرد و خاطرنشان کرد: «سلامت روان باید بخشی از مراقبت جامع مهاجرین تلقی شود، نه خدمتی حاشیه‌ای و صرفاً مداخله‌ای در شرایط بحرانی.»
دکتر عباسی با اشاره ویژه به کودکان افغانستانی که شاهد جنگ و خشونت بوده‌اند، گفت: «این کودکان آسیب‌ها و رنج‌های بزرگی را با خود حمل می‌کنند. ما در چهارمین کنفرانس بین‌المللی حقوق کودک در آبان ماه، دو محور را به سلامت روان کودکان و جنایات در مدرسه‌ماب اختصاص داده‌ایم.»
 
طرد اجتماعی؛ چرخه معیوبی که سلامت را تهدید می‌کند
ثریا علیزاده، دبیر نشست و دبیر کارگروه حقوقی انجمن راحل، نیز در مقدمه این نشست با اشاره به مفهوم «بیگانه‌هراسی» و تبعیض گفت: «مهاجرین به دلیل تفاوت‌های زبانی و فرهنگی، همواره در حاشیه جامعه زندگی می‌کنند و از سلامت جسمی و روحی-روانی پایین‌تری برخوردارند.» وی طرد اجتماعی را زمینه‌ساز فقر و استثمار مهاجرین دانست و این چرخه معیوب را عاملی در دشوارتر شدن دسترسی آنان به خدمات سلامت توصیف کرد.
 
تأکید بر آموزش حقوق سلامت و خدمات فرهنگی-متناسب
در بخش پرسش‌وپاسخ نشست، دکتر عباسی بر ضرورت طراحی سازوکارهای فرهنگی و ارتباطی برای کاهش ترس و انگ اجتماعی تأکید کرد و گفت: «عدالت در سلامت صرفاً به معنای رفتار یکسان با همه نیست، بلکه اقتضا می‌کند حمایت متناسب با میزان نیاز و آسیب‌پذیری طراحی شود.»
این نشست در پایان با تأکید بر لزوم آموزش حقوق سلامت به مهاجرین و ارائه خدمات با رویکرد فرهنگی-متناسب به کار خود خاتمه داد.