دشت برچی؛ زخمی که در سکوت سر باز می‌کند

پرسش اساسی این است که چرا یک منطقه شهری، با وجود اهمیت جمعیتی و اجتماعی آن، در سال‌های گذشته بارها شاهد حملات تروریستی بوده است و چه اقداماتی می‌تواند امنیت پایدار مردم این منطقه را تضمین کند؟
 
روایتی از زخم‌های پی‌درپی
نگاهی به رویدادهای سال‌های گذشته نشان می‌دهد که دشت برچی و غرب کابل بارها شاهد حملات خونین بوده است؛
ـ در ۱۵ آگست ۲۰۱۸، مرکز آموزشی موعود در دشت برچی هدف حمله انتحاری قرار گرفت. بر اساس گزارش یوناما، در این رویداد ۴۰ غیرنظامی شهید و ۶۷ تن دیگر زخمی شدند. شمار زیادی از قربانیان را دانش‌آموزان جوان تشکیل می‌دادند.
ـ در ۲۴ اکتبر ۲۰۲۰ نیز مرکز آموزشی کوثر دانش هدف حمله قرار گرفت که بر اساس گزارش‌های منتشرشده، ۲۴ نفر شهید و ۵۷ تن زخمی شدند. گروه داعش مسئولیت این حمله را بر عهده گرفت.
ـ در ۸ می ۲۰۲۱، مکتب سیدالشهدا در غرب کابل هدف چند انفجار قرار گرفت. این رویداد نیز ده‌ها شهید و زخمی بر جای گذاشت و شمار زیادی از قربانیان را دانش‌آموزان دختر تشکیل می‌دادند.
ـ در ۳۰ سپتامبر ۲۰۲۲، مرکز آموزشی کاج در دشت برچی هدف حمله قرار گرفت. بر اساس آمار یوناما، در این حمله ۵۴ نفر شهید و ۱۱۴ تن زخمی شدند.
پس از آن نیز رویدادهای امنیتی در غرب کابل ادامه یافت؛ از جمله انفجار در یک موتر مسافربری در جنوری ۲۰۲۴ و انفجار دیگری در یک مینی‌بوس در آگست همان سال.
این مجموعه حوادث نشان می‌دهد که تهدید گروه‌های تروریستی علیه مردم ملکی، به‌ویژه در مناطق پرجمعیت و مراکز آموزشی، موضوعی جدی است که نیازمند برنامه‌ریزی امنیتی، استخباراتی و پیشگیرانه می‌باشد.
 
مسئله اصلی، تروریسم است
نباید اجازه داد که حملات تروریستی، اختلافات مذهبی و اجتماعی را میان شهروندان افغانستان افزایش دهد. جامعه افغانستان از اقوام، مذاهب و گروه‌های اجتماعی مختلف تشکیل شده است و حفظ وحدت ملی و همبستگی اجتماعی، یکی از نیازهای اساسی کشور به شمار می‌رود. گروه‌های تروریستی تلاش می‌کنند با ایجاد ترس، کشتار افراد بی‌گناه و هدف قرار دادن مراکز عمومی، فضای بی‌اعتمادی و نگرانی را در جامعه گسترش دهند. از این‌رو، مقابله با تروریسم تنها یک مسئولیت امنیتی نیست؛ بلکه اقدامی برای حفظ وحدت اجتماعی و جلوگیری از ایجاد شکاف میان شهروندان نیز به شمار می‌رود.
 
چرا مراکز آموزشی هدف قرار می‌گیرند؟
یکی از نکات قابل تأمل در حوادث گذشته، هدف قرار گرفتن مکاتب و مراکز آموزشی است. کشتن یک دانش‌آموز تنها گرفتن جان یک فرد نیست؛ بلکه ضربه به خانواده، جامعه و آینده کشور است. هر دانش‌آموزی که به مکتب یا کورس می‌رود، در حقیقت برای ساختن آینده خود و جامعه تلاش می‌کند. بنابراین، تأمین امنیت مراکز آموزشی باید از اولویت‌های جدی نهادهای امنیتی باشد. دانش‌آموز و خانواده او باید اطمینان داشته باشند که محیط آموزشی، محیط امنی برای علم‌آموزی است.
 
امنیت پایدار؛ فراتر از واکنش پس از حادثه
تأمین امنیت زمانی موفق خواهد بود که بیشتر بر پیشگیری متمرکز باشد، نه تنها واکنش پس از وقوع حادثه. در مناطقی مانند دشت برچی، ایجاد یک برنامه جامع امنیتی می‌تواند نقش مهمی در کاهش خطرات داشته باشد.
نخست؛ تقویت نظارت امنیتی. نصب و توسعه سیستم‌های نظارت تصویری در چهارراه‌ها، ورودی‌های منطقه، اطراف مراکز آموزشی، مساجد، ایستگاه‌های وسایط نقلیه عمومی و سایر نقاط حساس می‌تواند در شناسایی تحرکات مشکوک و واکنش سریع نیروهای امنیتی مؤثر باشد.
دوم؛ ایجاد مراکز کنترول ساحوی. اطلاعات دوربین‌ها و گزارش‌های امنیتی باید در مراکز مشخص و مجهز جمع‌آوری و تحلیل شود تا در صورت مشاهده موارد مشکوک، اقدامات لازم در کوتاه‌ترین زمان صورت گیرد.
سوم؛ تقویت همکاری مردم و نهادهای امنیتی. مردم محلی، مسئولان مکاتب، مالکان مراکز آموزشی، علما، بزرگان قومی و سایر اقشار اجتماعی می‌توانند در شناسایی موارد مشکوک و انتقال اطلاعات به نهادهای امنیتی نقش مهمی داشته باشند. البته این همکاری باید در چارچوب قانون و با حفظ کرامت و حقوق شهروندان انجام شود.
چهارم؛ تحلیل اطلاعات و الگوی حملات. حوادث گذشته نباید به‌صورت جداگانه بررسی شوند. تمام حملات باید از نظر مکان، زمان، شیوه اجرا، نوع هدف و شبکه‌های احتمالی مرتبط با یکدیگر تحلیل شوند تا تصویر روشن‌تری از شیوه فعالیت گروه‌های تروریستی به دست آید. چنین تحلیلی می‌تواند به نیروهای امنیتی کمک کند تا تهدیدها را پیش از وقوع حمله شناسایی کنند.
 
مبارزه با تروریسم؛ مسئولیت مشترک
مبارزه با تروریسم تنها وظیفه نیروهای امنیتی نیست. علما، استادان، خانواده‌ها، رسانه‌ها، جوانان و نهادهای اجتماعی نیز در جلوگیری از گسترش افراط‌گرایی نقش دارند. رسانه‌ها باید ضمن انعکاس دقیق حوادث، از انتشار مطالبی که موجب تشدید اختلافات قومی و مذهبی می‌شود، خودداری کنند. علما و شخصیت‌های اجتماعی نیز می‌توانند با تبیین آموزه‌های اسلامی درباره حرمت خون انسان بی‌گناه، زمینه فکری و اجتماعی افراط‌گرایی را تضعیف کنند.
 
مردم دشت برچی فقط امنیت نمی‌خواهند
دشت برچی مانند بسیاری از مناطق پرجمعیت کابل، با مشکلات اقتصادی و اجتماعی نیز روبه‌رو است. بسیاری از خانواده‌ها با مشکلات اقتصادی، بیکاری، هزینه‌های درمان و سایر دشواری‌های زندگی دست‌وپنجه نرم می‌کنند. بنابراین، تأمین امنیت باید همراه با توجه به وضعیت اقتصادی و اجتماعی مردم باشد. خانواده‌ای که از نظر اقتصادی آسیب‌پذیر است و هم‌زمان با نگرانی‌های امنیتی روبه‌رو می‌باشد، نیازمند حمایت بیشتر است. امنیت، اقتصاد و آموزش سه موضوع به‌هم‌پیوسته‌اند. بدون امنیت، آموزش آسیب می‌بیند؛ بدون آموزش، توسعه انسانی دشوار می‌شود و بدون اقتصاد پویا، تأمین زندگی مناسب برای خانواده‌ها دشوار خواهد بود.
 
حمایت از قربانیان و خانواده‌ها
در کنار اقدامات امنیتی، حمایت از قربانیان حملات تروریستی نیز اهمیت زیادی دارد. خانواده‌هایی که عزیزان خود را از دست داده‌اند و افرادی که در این حوادث زخمی شده‌اند، نیازمند حمایت‌های درمانی، روانی و اقتصادی هستند. توجه به این خانواده‌ها می‌تواند بخشی از مسئولیت اجتماعی در برابر قربانیان تروریسم باشد و نشان دهد که جامعه، قربانیان خشونت را فراموش نکرده است.
 
وحدت ملی؛ پاسخ به پروژه تروریسم
یکی از اهداف گروه‌های تروریستی می‌تواند ایجاد ترس و اختلاف میان مردم باشد. در برابر چنین تهدیدی، بهترین پاسخ، تقویت وحدت و همبستگی میان شهروندان افغانستان است. شیعه و سنی، هزاره، تاجیک، پشتون، ازبک و دیگر اقوام و گروه‌های کشور، پیش از هر چیز شهروندان افغانستان هستند و جان هیچ انسان بی‌گناهی نباید به دلیل مذهب، قوم، زبان یا محل زندگی‌اش هدف قرار گیرد. مبارزه با تروریسم زمانی موفق خواهد بود که مردم افغانستان در برابر خشونت و افراط‌گرایی در کنار یکدیگر قرار بگیرند.
 
سخن آخر
دشت برچی و سایر مناطق غرب کابل حق دارند از امنیت پایدار برخوردار باشند. مردم از نهادهای مسئول انتظار دارند که با استفاده از ظرفیت‌های استخباراتی، امنیتی و مدیریتی، تهدیدهای تروریستی را پیش از وقوع شناسایی و خنثی کنند. همچنین ضروری است که حوادث گذشته با دقت بررسی شود، شبکه‌های تروریستی شناسایی شوند و عاملان حملات در چارچوب قانون مورد پیگرد قرار گیرند. مهم‌تر از همه، نباید اجازه داد که تروریسم میان مردم افغانستان دیوار بی‌اعتمادی ایجاد کند.
امنیت واقعی تنها به معنای نبود انفجار نیست؛ امنیت واقعی زمانی شکل می‌گیرد که یک دانش‌آموز با آرامش به مکتب برود، یک خانواده بدون ترس از بازار و مسجد استفاده کند و شهروندان اطمینان داشته باشند که جان و کرامت آنان ارزشمند و قابل حفاظت است. دشت برچی، مانند هر منطقه دیگر افغانستان، حق زندگی در فضای امن، برخورداری از آموزش، دسترسی به خدمات و داشتن آینده‌ای روشن را دارد. مبارزه با تروریسم، حمایت از قربانیان و تقویت وحدت ملی، مسئولیتی است که تحقق آن می‌تواند گامی مهم در مسیر امنیت و ثبات پایدار افغانستان باشد.