اقتصاد؛ ستون عملی وحدت
در این میان، اقتصاد میتواند یکی از ابزارهای عملی وحدت باشد؛ زیرا همکاری اقتصادی، کشورها و ملتها را به منافع مشترک وابسته میکند. به عنوان نمونه، گسترش تجارت میان کشورهای اسلامی، ایجاد کریدورهای منطقهای، تسهیل رفتوآمد کالا و سرمایه و اجرای پروژههای مشترک میتواند اعتماد متقابل را افزایش دهد. بنابراین، وحدت اسلامی نباید فقط یک مفهوم شعاری باشد؛ بلکه باید در قالب پروژههای مشترک و منافع ملموس مردم نیز دیده شود.
رسانه؛ میدان جدید دفاع از وحدت
اما در عصر شبکههای اجتماعی، یک تهدید جدی نیز وجود دارد: اخبار جعلی، اطلاعات گمراهکننده و نفرتپراکنی. یک خبر دروغ یا ویدیوی تقطیعشده میتواند در مدت کوتاهی میان هزاران نفر منتشر شود و اختلافات مذهبی، قومی و اجتماعی را تشدید کند. یونسکو نیز تأکید میکند که اطلاعات نادرست و سخنان نفرتآمیز میتوانند باعث قطبیشدن جامعه و تضعیف اعتماد شوند و برای مقابله با آنها تقویت «سواد رسانهای و اطلاعاتی» ضروری است.
بنابراین، هر شهروند باید پیش از بازنشر یک خبر سه سؤال اساسی بپرسد: منبع این خبر چیست؟ آیا منبع معتبر دیگری آن را تأیید کرده است؟ و آیا انتشار آن به آگاهی جامعه کمک میکند یا موجب تحریک و نفرت میشود؟ یونسکو در آموزشهای خود نیز بر توانایی دسترسی، تحلیل و ارزیابی انتقادی اطلاعات و تشخیص محتوای گمراهکننده تأکید دارد.
پاسخ به نفرت، نفرت نیست
همچنین مقابله با نفرتپراکنی به معنای پاسخ دادن به نفرت با نفرت نیست. راه درست، گفتوگو، استدلال، ارائه اطلاعات درست، احترام به تفاوتها و جلوگیری از تحقیر اقوام و مذاهب است. تجربه برنامه «Social Media 4 Peace» یونسکو نیز نشان میدهد که آموزش سواد رسانهای، مشارکت جوانان، روزنامهنگاران، جامعه مدنی و همکاری با پلتفرمهای دیجیتال میتواند بخشی از راهحل باشد.
نتیجه
وحدت اسلامی در عصر جدید به دو ستون اساسی نیاز دارد: «منافع مشترک» و «اعتماد مشترک». منافع مشترک از راه تجارت، اقتصاد، علم، فناوری و همکاری منطقهای ایجاد میشود و اعتماد مشترک از راه رسانههای مسئول، سواد رسانهای، حقیقتجویی و مقابله با اخبار جعلی و نفرتپراکنی. اگر ملتهای اسلامی بتوانند بازارهای مشترک بسازند، دانش و فناوری را به اشتراک بگذارند، ارتباطات منطقهای را گسترش دهند و همزمان در برابر دروغ، شایعه و نفرتپراکنی هوشیار باشند، وحدت از یک شعار به یک واقعیت اجتماعی تبدیل خواهد شد.
به بیان سادهتر، امروز دفاع از وحدت فقط در میدان سیاست نیست؛ بلکه در بازار، دانشگاه، رسانه و حتی یک پست یا پیام در شبکههای اجتماعی نیز انجام میشود.