خبرگزاری صدای افغان(آوا) – کابل: پایتخت کشور از چند سال به اینسو با کمبود آب مواجه بوده و این وضعیت زندگی را برای هزاران تن از شهرنشینان دشوار کرده است. افزایش جمعیت، خشکسالیهای پیاپی، بارندگیهای اندک، تغییرات اقلیمی، استخراج و مصرف بیرویه آب، و مدیریت ضعیف از عوامل اصلی کمآبی در کابل بهشمار میروند.
سید حسین حیدری، باشنده شهر کابل، به آوا میگوید که از سال ۱۳۸۱ به اینسو، سطح آبهای زیرزمینی بهتدریج کاهش یافته و چاههای آب یکی پس از دیگری خشک شدهاند.
وی افزود: «پیش از سال ۱۳۸۱، سطح آب چاهها در کابل بالا بود و با حفر شش تا هفت متر به آب میرسیدیم. همچنین کاریزهایی در حاشیه شهر وجود داشت که آب زلال از آنها فوران میکرد، اما اکنون در بسیاری از مناطق شهر، آب آشامیدنی یافت نمیشود.»
او معتقد است که این وضعیت نتیجه عملکرد نادرست خود مردم است، نه کملطفی طبیعت یا خداوند. وی گفت: «با افزایش نفوس در کابل، هر کسی در محیط خانهاش چاه عمیق حفر کرد، باغچه ساخت، با شلنگ بلندمنزلش را شست، و موترشوییها و حمامهای زیادی ایجاد شد که آب زیرزمینی را بهشکل ظالمانه مصرف کردند. عامل اصلی کمبود آب، خود مردماند.»
با این حال، حیدری میافزاید که هنوز هم خیلی دیر نشده و هر خانواده باید مسؤلانه رفتار کرده، در مصرف آب صرفهجویی کند تا زندگی در کابل ادامه یابد.
سید عبدالله، باشنده شهرک اتفاق در غرب کابل، نیز از افزایش قیمت آب شکایت دارد و میگوید: «قبلاً هر متر مکعب آب ۵۰ افغانی بود، اما حالا به ۱۰۰ افغانی رسیده است، آن هم اگر پیدا شود. ما آن را ذخیره میکنیم برای روزهای آینده.»
او همچنین به داغ شدن بازار شرکتهای آبرسانی اشاره کرد و گفت: «در برخی نقاط کابل، همین آب فروشی هم وجود ندارد. هر متر مکعب آب تا ۲۰۰ یا ۳۰۰ افغانی به مردم فروخته میشود.»
وی از حکومتهای گذشته انتقاد کرد و افزود: «در زمان اشرف غنی گفته میشد که آب دریای پنجشیر به کابل انتقال مییابد یا بند شاه و عروس برای تغذیه منابع آب زیرزمینی ساخته میشود، اما تا کنون هیچ اقدام عملی صورت نگرفته است.»
آیا منابع آب زیرزمینی کابل در حال پایان است؟
در کنار شهروندان، نهادهای بینالمللی و کارشناسان محیط زیست نیز هشدار دادهاند که در صورت تداوم وضعیت فعلی، کابل ممکن است تا سال ۲۰۳۰ منابع آب زیرزمینیاش را از دست بدهد.
همتالله شیرزی، کارشناس محیط زیست و تغییرات اقلیمی، در مصاحبه با آوا گفت: «یکی از دلایل عمده کاهش آبهای زیرزمینی کابل، تغییرات اقلیمی است. در گذشته، بارندگی در فصل زمستان صورت میگرفت، اما اکنون یا بارندگی نیست یا در فصول نامناسب و بهشکل ناگهانی رخ میدهد که نهتنها مفید نیست، بلکه سبب جاری شدن سیلاب و تخریب مزارع میشود.»
او افزود که گسترش شهرسازی بدون برنامه، باعث شده مناطقی که قبلاً آبهای سطحی را جذب میکردند، اکنون با خانهسازی، اسفالت و پختهکاری پوشیده شوند و مانع جذب آب به زمین شوند.
شیرزی همچنین گفت: «شهر کابل بهطور استاندارد ظرفیت دو میلیون نفر را دارد، اما اکنون جمعیت آن به ۶ تا ۷ میلیون نفر رسیده است. این افزایش نفوس، فشار زیادی بر منابع آب وارد کرده، در حالی که آب زیرزمینی کمتر تغذیه میشود.»
وی هشدار داد: «اگر این روند ادامه پیدا کند و سطح بارندگی نیز افزایش نیابد، تا سال ۲۰۳۰ ممکن است کابل بهکلی منابع آب زیرزمینیاش را از دست بدهد. یونیسف نیز قبلاً تخمین کرده بود که ظرف پنج سال آینده این خطر بهواقعیت میپیوندد.»
راهحلهای پیشنهادی برای مدیریت آب کابل
به گفته شیرزی، نخستین گام، مدیریت آبهای سطحی است تا این آبها جذب زمین شده و به سفرههای زیرزمینی منتقل شوند، چرا که در عمق پایینتر از هزار متر دیگر آبی وجود ندارد و استخراج آن امکانپذیر نیست.
او هشدار داد که چاههای فاضلاب در نبود کانالیزاسیون، منابع آب زیرزمینی را آلوده ساختهاند و در بسیاری از مناطق کابل، آب حتی برای آشامیدن قابل استفاده نیست. بنابراین، ساخت تشنابهای معیاری نیز باید در اولویت قرار گیرد.
شیرزی تأکید کرد که دولت باید با مردم همکاری کند و آگاهیدهی محیط زیستی را تقویت نماید. او گفت: «فرهنگ نهالشانی و ایجاد فضاهای سبز میتواند به جذب آبهای سطحی کمک کند.»
به باور او، دولت باید پالیسی مشخصی برای مصرف آب تدوین کند تا مصرفکنندگان بزرگ، مانند حمامها، فابریکهها و موترشوییها، تحت کنترل قرار گیرند و در صورت اضافهمصرف جریمه شوند.
شیرزی در پایان گفت: «مردم نباید همه چیز را به قضا و قدر نسبت دهند. آنچه امروز بر سر ما آمده، نتیجه عملکرد خود ماست. هر خانواده باید میزان مصرف آب را بررسی کند و از اسراف خودداری نماید. باید ذهنیت عمومی بهسوی حفاظت از محیط زیست، حفظ زراعت، افزایش پوشش سبز، و هدایت آبهای سطحی به زمین تغییر یابد. در غیر آن، زندگی هر روز سختتر خواهد شد.»
او خاطرنشان ساخت که افغانستان در حال حاضر ششمین کشور آسیبپذیر از ناحیه تغییرات اقلیمی است و این واقعیت نباید نادیده گرفته شود. حکومت و مردم باید بهطور جدی و فوری وارد عمل شوند.