زندگی مهاجرین؛ آیینه‌ای برای درک پیچیدگی‌های جامعه ایرانی

خبرگزاری صدای افغان(آوا) ـ تهران: بیست‌وچهارمین نشست تخصصی «وضعیت‌شناسی مهاجرین افغانستانی در ایران» با عنوان «نه فقط مربوط به افغانستانی‌ها؛ چرا پرداختن به زندگی مهاجرین برای همگان مهم است؟» عصر چهارشنبه، ۵ قوس/ آذر ۱۴۰۴ از سوی انجمن حقوقی راحل در خانه اندیشه‌ورزان تهران برگزار شد.
این نشست تخصصی که به دبیری رضا عطایی، دبیر کارگروه اجتماعی ـ سیاسی انجمن راحل برگزار شد، با تمرکز بر ابعاد انسانی و جامعه‌شناختی مهاجرت، به واکاوی دقیق زندگی مهاجرین در ایران پرداخت. سخنرانان با فراتر رفتن از تحلیل‌های مرسوم، زندگی مهاجرین را به‌مثابه ذره‌بینی برای بررسی ساختارهای کلی‌تر جامعه معرفی کردند.
المیراسادات علی‌حسینی، پژوهشگر پسادکترای انسان‌شناسی دانشگاه تهران، ضمن نقد گفتمان مسلط درباره مهاجرت، گفت: «در نگاه رایج، مهاجر یا قربانی مطلق تصویر می‌شود یا تهدیدکننده و متجاوز. این دیدگاه سیاه‌وسفید مانع درک پیچیدگی‌های واقعی زندگی مهاجرین و شهروندان ایرانی است.» او با معرفی مفهوم «وضعیت آستانه‌ای»، توضیح داد که زیست مهاجرین، تصورات خطی و استاندارد از زمان و مکان در دولت–ملت‌های مدرن را به چالش می‌کشد؛ از تاریخ تولد نامشخص تا مسیر تحصیلی و شغلی پر از وقفه، حتی خروج از یک شهر یا کشور می‌تواند دشواری‌های غیرقابل پیش‌بینی داشته باشد.
علی‌حسینی، راه برون‌رفت از این بن‌بست تحلیلی را تمرکز بر «اخلاق روزمره» و نمونه‌های عینی از برادرخواندگی و خواهرخواندگی میان قومیت‌های مختلف ایرانی و افغانستان در محله‌های متنوع جمعیتی معرفی کرد. او نشان داد که این روابط انسانی و غیررسمی، بازتاب کاستی‌های قانونی و واکنش افراد با هویت‌های چندلایه به آن‌ها است.
 
در بخش دیگر نشست، مریم آشور، پژوهشگر سیاست‌گذاری اجتماعی، با روایت زندگی دردناک «زهرا»، زن مهاجری در کوره‌های آجرپزی، هشدار داد که کنشگری اجتماعی بدون درک نزدیک و صحیح از زندگی افراد می‌تواند به تداوم نابرابری منجر شود. او گفت: «عدالت یک کالای دادنی نیست؛ یک امر مشارکتی است.»
آشور تاکید کرد که تا زمانی که فاصله انسانی با «دیگری» را از میان نبریم، حتی اقدامات خیرخواهانه می‌توانند به صورتی از «بیگانه‌هراسی پنهان» بدل شوند.
این نشست نشان داد که فهم پدیده مهاجرت نیازمند گذار از نگاه‌های صرفاً آماری و سیاست‌گذاری به سوی شنیدن روایت‌های خرد و تجربه‌های زیسته است. این تغییر نگرش نه یک انتخاب نظری، بلکه پیش‌شرط تصمیم‌گیری عادلانه و هوشمندانه درباره آینده مشترک در ایران است.