دیپلماسی فرهنگی ابزاری قدرتمند برای کاهش سوءتفاهم‌ها و تقویت همگرایی ایران با افغانستان است

خبرگزاری صدای افغان(آوا) ـ مشهد مقدس: دکتر سید روح‌الله حسینی امروز چهارشنبه، 6 حوت/ اسفند در نشست تخصصی دیپلماسی فرهنگی ایران و افغانستان در مشهد با اشاره به توجه کمتر به حوزه فرهنگ در ۴۰ سال گذشته روابط دوجانبه، اظهار کرد: دیپلماسی فرهنگی می‌تواند به ابزاری قدرتمند برای گسترش روابط، کاهش سوءتفاهم‌ها و تقویت همگرایی با افغانستان تبدیل شود.

در این نشست جمعی از فعالان فرهنگی ایران و افغانستان از جمله حجت الاسلام والمسلمین سید عیسی حسینی مزاری، رییس مرکز فعالیت های فرهنگی اجتماعی تبیان حضور داشتند.
 
 نظم نوین منطقه‌ای در حال شکل‌گیری
دکتر حسینی با تأکید بر نقش مؤثر فرهنگ در روابط دو کشور اعلام کرد: نظم نوین منطقه‌ای در غرب آسیا در حال شکل‌گیری است و هم‌پیوندی فرهنگی میان ایران و افغانستان می‌تواند به ثبات این نظم و تقویت تعاملات دینی، زبانی و تمدنی دو ملت کمک کند. رایزن فرهنگی ایران افزود: در سال‌های آینده منطقه غرب آسیا شاهد تغییرات گسترده‌ای خواهد بود و آنچه مطلوب دو ملت است، بهره‌گیری از اشتراکات فرهنگی، دینی و زبانی برای جلوگیری از گسست و اختلاف دیدگاه‌هاست.
وی با بیان اینکه روابط ایران و افغانستان صرفاً جغرافیایی و مبتنی بر همسایگی بوده و فرهنگ سهم اندکی در تعاملات داشته است، تصریح کرد: حال آنکه انقلاب اسلامی ایران ماهیتی فرهنگی دارد و با وجود روابط صمیمی میان دو ملت، کمتر شاهد فعالیت‌ها و برنامه‌های فرهنگی مشترک بوده‌ایم.
 
 لزوم بازتعریف تعاملات مرزی
رایزن فرهنگی ایران در افغانستان با اشاره به ۹۶۴ کیلومتر مرز مشترک میان ایران و افغانستان که میان سه استان ایران تقسیم شده است، تأکید کرد: ضروری است تعاملات مرزی بر پایه پیوندهای دینی و زبانی بازتعریف شود. رایزن فرهنگی ایران هشدار داد: بسیاری از مسئولان که سال‌ها پیش در افغانستان فعالیت داشته‌اند، همچنان با نگاه دهه‌های گذشته به وضعیت امروز این کشور می‌نگرند در حالی‌که ساختار حاکمیتی و فرهنگی افغانستان امروز تغییر یافته است و باید آن را با دید فرصت نگریست.
وی با تأکید بر اینکه روابط دو کشور نباید صرفاً سیاسی و جغرافیایی باشد، حذف گفتمان «مالکیت» بر میراث مشترک و پررنگ کردن نقش زبان فارسی را به عنوان کلید توسعه روابط معرفی نمود. وی با اشاره به گذشت پنج سال از استقرار حاکمیت فعلی در افغانستان، تصریح کرد: نتوانسته‌ایم اعتمادسازی فرهنگی کاملی را ایجاد کنیم.
 
 رشد تبادلات تجاری و ضرورت پیوست فرهنگی
رایزن فرهنگی ایران در بخش دیگری از سخنان خود به افزایش قابل توجه تبادلات تجاری بین دو کشور اشاره کرد و گفت: میزان مبادلات تجاری ایران و افغانستان در سال‌های اخیر به ۳.۵ میلیارد دلار رسیده است. وی با بیان اینکه فعالیت‌های اقتصادی باید پیوست فرهنگی داشته باشند، تأکید کرد که توسعه اقتصادی بدون توجه به زیرساخت‌های فرهنگی پایدار نخواهد بود.
دکتر حسینی با اشاره به اشتراکات تمدنی دو کشور گفت: در تاریخ گذشته چهره‌هایی مثل ابوریحان بیرونی، ابن‌سینا، سنائی غزنوی، خواجه عبدالله انصاری و بسیاری دیگر از اشتراکات فرهنگی ما هستند و با توجه به این ظرفیت‌ها باید فاصله فرهنگی ایجاد شده رفع شود.
 
 رقابت‌های ژئوپلیتیکی و جنگ رسانه‌ای
وی به رقابت‌های ژئوپلیتیکی اشاره کرد و گفت: در این فضا، قدرت‌های فرامنطقه‌ای اصلاً دوست ندارند که ایران با افغانستان روابط گسترده‌ای داشته باشد. این امر به طور مستقیم بر رسانه‌های دو کشور اثر گذاشته است؛ اگر برای ایران، «ایران اینترنشنال» را راه‌اندازی می‌کنند، برای افغانستان نیز «افغانستان اینترنشنال» را راه‌اندازی کرده‌اند و به شدت سیاه‌نمایی می‌کنند.
رایزن فرهنگی ایران تأکید کرد: بزرگترین اشکال در روابط دو کشور در طول سال‌های گذشته، عدم تمرکز کافی بر بخش فرهنگی بوده است. دیپلماسی فرهنگی باید به عنوان ابزار قدرت نرم در نظم نوین منطقه‌ای پذیرفته شود، اما متأسفانه در حال حاضر در سیاست خارجی دو کشور جایگاه شایسته‌ای ندارد و اولویت اصلی بر نتایج فوری اقتصادی متمرکز شده است.
 
ظرفیت گردشگری و تشکیل امت فرهنگی
دکتر حسینی با اشاره به نگاه مثبت حکومت فعلی افغانستان به حوزه گردشگری گفت: حکومت امارت اسلامی به شدت معتقدند که توجه به حوزه گردشگری بین ایران و افغانستان ارزآوری قابل توجهی دارد و ایران می‌تواند نقش مؤثری در این حوزه ایفا کند. اما هنوز این موضوع در اولویت‌های دو کشور قرار نگرفته است.
وی در ادامه با بیان چشم‌اندازی بلندمدت از روابط دو کشور اظهار کرد: اگر قرار است امت فرهنگی شکل بگیرد، ایران و افغانستان می‌توانند هسته اولیه را تشکیل دهند.
 
شکاف نسلی و نقش مهاجرین
دکتر حسینی در بخش دیگری از سخنان خود به مشکلات ساختاری در مباحث فرهنگی به عنوان یکی از چالش‌های اصلی اشاره کرد و با بیان اینکه ایران میزبان حدود ۶ میلیون مهاجر افغانستانی است، اظهار کرد: با وجود بیشترین اشتراکات در همه زمینه‌ها، مهاجرین نتوانسته‌اند نقش درستی در دیپلماسی فرهنگی ایفا کنند و این امر به فرصت‌سوزی منجر شده است.
رایزن فرهنگی ایران در افغانستان ریشه این چالش را در تأثیرات بیست ساله حضور آمریکا در افغانستان دانست و افزود: در این مدت، آمریکا روی متلاشی کردن ارزش‌ها، دین و فرهنگ مردم افغانستان سرمایه‌گذاری کرد و نتیجه آن شکاف نسلی عمیق در افغانستان بود که هم‌اکنون در فضای مجازی بروز یافته است.
وی در پایان با اشاره به راه‌کارهای برون‌رفت از این چالش‌ها گفت: فعال‌سازی دیپلماسی مردمی و کار بر روی چهره‌های نخبگانی، جامعه مهاجرین و شبکه‌های اجتماعی ضروری است و باید بدانیم در فضای مجازی، هرگونه فعالیت بدون پیوست فرهنگی محکوم به شکست است.