خبرگزاری صدای افغان(آوا) ـ تهران: اسماعیل بقائی، سخنگوی وزارت امور خارجه ایران، امروز دوشنبه (۴ جوزا/خرداد) در یک نشست خبری مفصل در تهران، به پرسشهای متعددی درباره آخرین وضعیت مذاکرات ایران و آمریکا، سازوکار تنگه هرمز، و تحولات منطقه پاسخ گفت و جزئیات تازهای از روند دیپلماتیک جاری را فاش ساخت.
از جمعبندی در بخش زیادی از موضوعات تا فاصله با امضای توافق
بقائی در پاسخ به پرسشی درباره ادعای واشنگتن مبنی بر پیشرفت در مذاکرات گفت: «تحولاتی که در چند روز اخیر خبری شد، محصول چند هفته گفتوگو از طریق میانجی پاکستانی بوده است. برخی کشورهای دیگر نیز در این مدت مساعی جمیله به خرج دادند. بنابراین اینکه بگوییم در بخش زیادی از موضوعات مورد گفتوگو به یک جمعبندی رسیدهایم، امر درستی است.» با این حال، او بلافاصله افزود: «اما اینکه بگوییم این به معنای امضای قریبالوقوع یک توافق است، کسی نمیتواند چنین ادعایی بکند؛ به همان دلایلی که بخشی از آن را خودتان گفتید.»
سخنگوی دستگاه دیپلماسی ایران دلیل این تردید را «تزلزل نهادینه در سیاستورزی و تصمیمگیری در آمریکا» عنوان کرد و گفت: «تغییرات مکرر مواضع را شاهد هستیم. ظرف چند ساعت با دیدگاههای متفاوت و در بسیاری موارد متناقض و ضدونقیض مواجه میشوید. طبیعی است که این روند، هر گفتوگویی را دچار اشکال میکند.»
او درباره اختلافات داخلی در آمریکا و نفوذ لابیهای خارجی بر روند تصمیمسازی در کاخ سفید نیز گفت: «اینکه در تصمیمگیری در آمریکا نوعی آشفتگی وجود دارد تردیدی نیست. شما با موجی از برکناریها، اظهارنظرهای ضد و نقیض، مخالفتهای کنگره و همچنین مخالفت بخشی از افکار عمومی با عملکرد هیئت حاکمه آمریکا مواجه هستید. این وضعیت طبیعتاً زمینه را برای اعمال نفوذ برخی طرفهای خارجی، از جمله رژیم صهیونیستی، در روند تصمیمسازی در آمریکا فراهم کرده است. این موضوع هم جدیت آمریکا در روندهای دیپلماتیک را بیش از پیش زیر سؤال میبرد و هم کار را برای میانجیگران بسیار دشوار میکند.»
یادداشت تفاهم ۱۴ بندی؛ تمرکز بر خاتمه جنگ، نه موضوع هستهای
بقائی در تشریح چارچوب مذاکرات، از وجود یک «یادداشت تفاهم ۱۴ بندی» پرده برداشت که به گفته او، صرفاً بر پایان دادن به درگیریها متمرکز است. او با صراحت گفت: «فعلا تمرکز مذاکرات بر خاتمه جنگ است و در این مرحله ما در مورد جزئیات موضوع هستهای صحبتی نداریم. من بارها تأکید کردهام که در این مرحله به هیچ عنوان درباره جزئیات موضوع هستهای صحبت نخواهد شد.»
سخنگوی وزارت خارجه ایران درباره روند اجرایی شدن این تفاهم احتمالی توضیح داد: «بنای کار بر این است که در صورت نهایی شدن این یادداشت تفاهم، ظرف ۶۰ روز درباره برخی جزئیات مرتبط با آن و همچنین موضوعاتی که در متن یادداشت تفاهم روشن شده، گفتوگو صورت بگیرد. طبیعتاً یکی از موضوعاتی که در این بازه زمانی مورد بحث قرار خواهد گرفت، موضوعات مرتبط با هستهای است.»
او همچنین با اشاره به اینکه بخشی از جزئیات منتشرشده در رسانهها «ترکیبی از حدس و گمان با برخی درزهایی است که طرفهای مقابل دادهاند»، تصریح کرد: «این یادداشت تفاهم ۱۴ بندی متمرکز بر خاتمه جنگ است. در رابطه با تنگه هرمز و رفع یا خاتمه راهزنی دریایی آمریکا علیه کشتیرانی ایران مقررات مشخصی پیشبینی شده است. حتماً در همان مراحل اول، اقدامات آمریکا تحت عنوان محاصره دریایی متوقف باید بشود و همزمان هم جمهوری اسلامی ایران برای تردد ایمن در تنگه هرمز اقدامات لازم را اتخاذ میکند.»
تضمین توافق: قدرت ملی، نه اعتماد به آمریکا
در بخش مهمی از این نشست، بقائی در پاسخ به پرسشهای مکرر درباره تضامین پایبندی آمریکا به تعهدات احتمالی، با قاطعیت گفت: «هیچ تضمینی برای پایبندی آمریکا بر تعهدات خود وجود ندارد.» او اما تأکید کرد که ضمانت اجرای توافق برای ایران، نه اعتماد به واشنگتن، بلکه قدرت بازدارندگی و تجربه تاریخی این کشور است: «تضمین، همان قدرت شماست؛ ضمانت، تجربهای است و درسی است که ملت ایران به متجاوزان داد. اینکه تمهید هیئت مذاکرهکننده چیست، باید بپرسید که تمهید ملت ایران و تمهید جمهوری اسلامی ایران چیست. مذاکرهکنندگان و دستگاه دیپلماسی بخشی از حاکمیت هستند که وظایف روشنی را در میدان دیپلماسی بر عهده دارند. کشوری که توانست به مدت ۴۰ روز و پس از آن، در برابر رژیمی مسلح به سلاح هستهای و مجهز به همه امکانات، از خود دفاع کند و دشمن را از اهدافش پشیمان و ناکام بگذارد، حتماً میتواند در ادامه مسیر نیز قدرت و اقتدار خود را به بهترین وجه نشان دهد.»
او ادامه داد: «شما قدرت دارید و قدرت خود را نیز نشان دادهاید؛ بنابراین نگران تضمین نباشید. ما همانطور که در میدان نبرد با اقتدار عمل کردیم، در عرصه دیپلماسی نیز با چشمان باز و با در نظر داشتن تجارب پیشین، برای صیانت از منافع ملی ایران کوشش خواهیم کرد.»
سازوکار مذاکرات و نقش میانجیها
سخنگوی وزارت امور خارجه ایران با رد برخی گمانهزنیهای رسانهای درباره سفرهای دیپلماتیک، تأکید کرد که کانال ارتباطی همچنان از طریق اسلامآباد برقرار است: «میانجی رسمی گفتگوها بین ایران و آمریکا، پاکستان است. فعلاً تبادل پیام بین ایران و آمریکا از طریق میانجی پاکستانی در حال انجام است و نیازی به برگزاری جلسه حضوری جدید احساس نمیشود. هر زمانی که ما به جمعبندی نهایی برسیم و لازم بدانیم که تبادل نظرها به صورت حضوری با مشارکت پاکستانی صورت گیرد، آن زمان اقدام خواهیم کرد.»
او با اشاره به گمانهزنیها درباره میزبانی پاکستان از مراسم امضای توافق یا اعلام بیانیه نهایی بدون سفر هیئتها گفت: «موضوعات شکلی، فرع بر اصل موضوع و محتوا است. ما الان متمرکز بر روند مذاکرات هستیم. اینکه بعداً به چه شکلی تفاهم اعلام شود یا امضا شود، یک موضوعی است که فرصت هست برای تصمیمگیری درباره آن در آینده. اینکه هیئتها باز سفری داشته باشند به تهران یا متقابلاً، بله ممکن است؛ اگر لازم شود چنین کاری انجام خواهد شد. ولی در شرایط فعلی، ما برنامهای برای سفر به پاکستان یا سفر هیئت پاکستانی به ایران فعلاً چیزی را برنامهریزی نکردهایم.»
بقائی در پاسخ به سؤالی درباره سفر احتمالی امیر قطر به تهران نیز گفت: «امیر قطر سفری به تهران نداشتهاند. معاون دبیر شورای عالی امنیت ملی قطر سفری داشتند در چهارچوب مساعی جمیله و تلاشهای قطر برای کمک به پیشبرد تفاهمی که به میانجیگری پاکستان در حال انجام است. برخی از کشورها هم نقش مثبتی داشتند در این روند برای کمک به حل و فصل برخی از موضوعات.»
او از نقش کشورهای همسایه در جلوگیری از تشدید تنش قدردانی کرد و گفت: «ما از نقش همه این کشورها تقدیر میکنیم. ترکیه هم به عنوان یک کشور همسایه همیشه در این مسیر تلاشهای ارزنده و ارزشمندی داشته و از این جهت قدردان هستیم.»
نقش چین و روسیه در روند دیپلماسی
سخنگوی وزارت خارجه در پاسخ به پرسشی درباره نقش چین در روند دیپلماتیک و اینکه گفته میشود بخشی از مذاکرات بر اساس ابتکار بیجینگ است، گفت: «چین به عنوان کشوری که با ما روابط بسیار خوبی دارد و ما با آنها توافقنامه ۲۵ ساله مشارکت راهبردی داریم، در همه روندهایی که به نوعی مرتبط با مذاکرات هستهای ایران بوده، نقش بسیار سازندهای ایفا کرده است. در شورای امنیت نیز چین و روسیه نقش مهمی داشتهاند.»
او از برگزاری جلسه مهمی بین معاون سیاسی وزارت امور خارجه ایران و سفرای چین و روسیه در تهران در روز گذشته خبر داد و گفت: «در این جلسه آخرین روندهای مرتبط با فرآیند دیپلماتیک میان ایران و آمریکا مورد بحث قرار گرفت. مدتی قبل رئیسجمهور چین طرحی ۴ مادهای را برای برقراری صلح و امنیت در منطقه ارائه کردند که طرح ارزشمندی بود و همواره مورد توجه ما بوده است. در جریان سفر آقای دکتر عراقچی به پکن نیز موضوع همکاریهای ایران و چین، بهویژه با تمرکز بر اعاده صلح و امنیت در منطقه خلیج فارس و تنگه هرمز، مورد بررسی قرار گرفت. لذا چین همواره در این روند نقش بسیار سازنده و مفیدی داشته و این تماسها قطعاً ادامه پیدا خواهد کرد.»
بیاعتنایی به جنگ روانی و توییتهای مقامات آمریکایی
بقائی در پاسخ به پرسشی درباره چرایی عدم واکنش متقابل ایران به اظهارات و توییتهای پرتعداد مقامات آمریکایی، به ویژه پس از توییت اخیر رئیسجمهور آمریکا که همزمان با ادعای جلب نظر رهبران منطقه برای توافق با ایران، از ادبیات تهدیدآمیز و تصاویر آمادگی برای حمله استفاده کرد، گفت: «ما کارهای بسیار مهمتری داریم و اگر به توییتها، عکسها و تصاویر طرفهای مقابل پاسخ بدهیم، به کارهای مهمتر نمیرسیم. ما متمرکز بر طراحی و پیشبرد بهترین شیوهها برای صیانت از منافع ملی ایران هستیم. هر جا که لازم باشد، پاسخ خواهیم داد. ما سبک خودمان را داریم و قرار نیست سبک و روش دشمن را کپیبرداری کنیم. ما به عنوان یک ملت متمدن، صاحب سبک و مقتدر هرجا لازم باشد جواب دشمن را میدهیم کمااینکه این کار را انجام دادیم.»
واکنش به ادعای وزیر خارجه آمریکا درباره هزینههای نظامی ایران
در بخش دیگری از این نشست، سخنگوی وزارت امور خارجه ایران به اظهارات وزیر خارجه آمریکا که مدعی شده بود ایران پولهایش را به جای بهبود زندگی مردم، صرف ساخت موشک و پهپاد میکند، واکنش تندی نشان داد و گفت: «من فکر میکنم سنگهای میناب هم کهیر میزند واقعاً از شنیدن چنین سخنان وقاحتآمیزی از طرف مقامهای آمریکایی که بعد از قریب به ۷۳ سال اقدامات ایذایی علیه مردم ایران و اقدامات علیه توسعه ایران، باز دم از دلسوزی برای مردم ایران میزنند. بله، حتماً! ما بخشی از پولهایمان را خرج موشک و پهپاد میکنیم؛ به خاطر اینکه اگر چنین نمیکردیم، دشمنان ما میتوانستند به مطامعشان برسند.»
او با اشاره به حملات اخیر به زیرساختهای ایران گفت: «آمریکاییها در ۴۰ روز تجاوز نظامی علیه ایران، فقط کودکان و مردان و زنان ایرانی را هدف قرار ندادند، بلکه به تأسیسات زیربنایی ایران که نماد توسعه بومی و درونزای ایران بود، حمله کردند. فولاد ایران؛ آیا با پولی غیر از پول مردم ایران ساخته شده بود؟ صنایع داروسازی ایران با پولی غیر از پول مردم ایران ساخته شده بود؟ پلها و نیروگاهها که ظاهراً خار چشم طرفهای آمریکایی است، جز با پول همین مردم ساخته شد؟ این لفاظیهای فریبکارانه صرفاً در راستای به انحراف کشیدن اصل موضوع است و فرار از پاسخگویی در برابر جنایاتی که در همین چند ماه نمونههای بسیار زیادی از آن دیدیم.»
زمانبندی نامشخص برای توافق؛ «ملاک، تأمین منافع ملی است»
بقائی در پاسخ به این پرسش که آیا زمان مشخصی برای نهایی شدن مذاکرات تعیین شده است، گفت: «خیر. ما زمانبندی یا زمان خاصی را برای نهایی کردن تعیین نکردهایم. قطعاً برای ما به عنوان جمهوری اسلامی ایران، هرچه سریعتر بتوانیم به نتیجهای برسیم که تأمینکننده منافع و حقوق ملی ایران و مردم ایران باشد، دریغ نخواهیم کرد. برای ما ملاک، تأمین منافع ملی است و در این روند هر زمان که لازم باشد و هر زمان که به جمعبندی نهایی برسیم، حتماً آن را اعلام خواهیم کرد.»
او در پایان گفت: «همه مشغول کار هستند و تلاشها ادامه دارد. در رابطه با برخی از موضوعات هنوز به جمعبندی نرسیدهایم. در عین حال باید به یاد داشته باشیم الگوی مذاکراتی، الگویی نامتعارف است. تغییر مکرر مواضع و تناقضگوییهایی که شما خودتان میتوانید صرفاً توییتهایی را که از طرف مقامات آمریکایی منتشر میشود ملاک قرار دهید، نشان میدهد با چه وضعیتی مواجه هستیم. من به شما اطمینان میدهم که مذاکرهکنندگان شما با در نظر داشتن همه جوانب امر، خصوصاً تجارب یکسال اخیر، تلاش خواهند کرد به بهترین نحو منافع ملی ایران را تأمین کنند.»