«ریمدان»؛ مثلث طلایی اتصال ایران به پاکستان، افغانستان و کریدور «سی‌پک»

خبرگزاری صدای افغان(آوا) ـ تهران: به گزارش ایرنا، در شرایطی که بسیاری از کریدورهای تجاری منطقه تحت‌تأثیر تنش‌ها و بحران‌های ژئوپلیتیک با ناامنی و نوسان مواجه شده‌اند، منطقه منفصله «ریمدان» در منطقه آزاد چابهار، با وسعتی بیش از پنج هزار هکتار در ولسوالی/ شهرستان دشتیاری در جنوب ولایت/ استان سیستان و بلوچستان ایران، به یکی از پایدارترین و امن‌ترین کانون‌های تبادلات تجاری میان جمهوری اسلامی ایران و پاکستان تبدیل شده است. بر اساس گزارش‌های منتشرشده، این مسیر راهبردی با ثبت ده‌ها هزار تن صادرات و واردات و آغاز رسمی عملیات ترانزیت بین‌المللی، اکنون به‌عنوان شریان تازه و حیاتی اقتصاد شرق ایران شناخته می‌شود.
 
موقعیت جغرافیایی و اهمیت استراتژیک ریمدان
مرز بین‌المللی ریمدان در امتداد سواحل استراتژیک مَکُران و در همسایگی ایالت بلوچستان پاکستان واقع شده است. این منطقه در فاصله ۵۰ کیلومتری از جاده اصلی چابهار-راسک، ۱۲۰ کیلومتری بندر چابهار و تنها ۷۰ کیلومتری بندر گوادر پاکستان قرار دارد. بر پایه تحلیل‌های کارشناسی، ریمدان امروز از کارکرد یک گذرگاه مرزی ساده فراتر رفته و به‌عنوان یکی از کلیدی‌ترین نقاط اتصال اقتصاد ایران با بازارهای نوظهور منطقه‌ای ارتقا یافته است.
تحلیلگران اقتصاد بین‌الملل، با توجه به ظرفیت‌های بکر این نقطه، از آن با عنوان «دروازه شرقی تجارت ایران» یاد می‌کنند؛ دروازه‌ای که امکان دسترسی ایران به بازاری عظیم با نزدیک به ۳۷ درصد جمعیت جهان، شامل پاکستان، هند، چین، افغانستان و جمهوری‌های آسیای میانه را فراهم می‌آورد.
 
جهش تعاملات اقتصادی با پاکستان در روزهای پرتنش
محمدسعید اربابی، رئیس هیأت مدیره و مدیرعامل سازمان منطقه آزاد تجاری-صنعتی چابهار، در گفت‌وگو با ایرنا از جهش کم‌سابقه تعاملات اقتصادی میان ایران و پاکستان خبر داده و گفته است: «ریمدان امروز فقط یک مرز نیست، بلکه به دروازه‌ای برای توسعه تجارت منطقه‌ای و پیوند اقتصادی کشورهای همسایه، به‌ویژه پاکستان، تبدیل شده است.»
به گفته وی، سرمایه‌گذاران پاکستانی حضور گسترده‌ای در این نقطه دارند و اتباع پاکستانی از نظر تعداد اقامت، دومین گروه خارجی ساکن منطقه آزاد چابهار هستند، اما در حوزه سرمایه‌گذاری و فعالیت‌های تولیدی، رتبه نخست را در اختیار دارند که این موضوع نشان‌دهنده اعتماد اقتصادی و روابط پایدار تجاری میان دو کشور است. بر اساس آمار اعلام‌شده، تاکنون حدود ۱۲۰ شرکت توسط اتباع پاکستانی به‌صورت مستقل یا مشارکتی در چابهار به ثبت رسیده که بخش مهمی از آنها در حوزه‌های تولیدی، بازرگانی، صادرات و لجستیک فعالیت می‌کنند.
 
آغاز رسمی ترانزیت بین‌المللی؛ مسیر جدید برای کالاهای پاکستانی به افغانستان و آسیای میانه
مدیرعامل سازمان منطقه آزاد چابهار با اشاره به دریافت کد گمرکی اختصاصی منطقه منفصله ریمدان در ۱۲ حوت/ اسفند ۱۴۰۴، ورود فعالیت‌های صادراتی و وارداتی به مرحله تازه را نقطه عطفی در تاریخ این مرز دانسته و تأکید کرده که این اتفاق همزمان با شرایط حساس منطقه رخ داده است. با این وجود، به گفته وی، نه تنها تجارت متوقف نشده، بلکه حجم تبادلات اقتصادی روندی صعودی پیدا کرده است.
براساس آمار ارائه‌شده، از حوت ۱۴۰۴ تا پایان ثور/ اردیبهشت ۱۴۰۵، بیش از ۷۶ هزار و ۹۷۵ تن کالا در قالب سه هزار و ۷۹ کامیون از طریق مرز ریمدان به پاکستان صادر شده است. محصولاتی همچون LPG، قیر، شمش آهن، گوگرد، زغال‌سنگ و سیب درختی از مهم‌ترین اقلام صادراتی بوده‌اند.
در مقابل نیز بیش از ۳۰ هزار و ۴۱۵ تن کالا در قالب هزار و ۲۱۹ کامیون از پاکستان وارد ایران شده که عمده آن شامل برنج، دانه کنجد، انبه، دام زنده و تخم آفتابگردان بوده است.
با این حال، مهم‌ترین تحول اقتصادی، آغاز رسمی ترانزیت بین‌المللی از پاکستان از طریق این مرز است. اربابی در این باره گفته است: «برای نخستین بار مسیر ترانزیتی از مبدا پاکستان از طریق مرز ریمدان فعال شد که در آن ۷۹۲ تن کالا شامل ۶۶ کامیون گوشت به مقصد ازبکستان و همچنین ۷۵ تن سیب‌زمینی در قالب سه کامیون به افغانستان ترانزیت شد.»
این رویداد نشان می‌دهد که ریمدان می‌تواند به‌عنوان یک مسیر جایگزین و مقرون‌به‌صرفه برای ترانزیت کالاهای پاکستانی به مقصد افغانستان و فراتر از آن در آسیای میانه عمل کند.
 
زیرساخت‌ها و مشوق‌های سرمایه‌گذاری در ریمدان
شکری بلوچ، مدیر منطقه منفصله ریمدان منطقه آزاد چابهار، نیز در گفت‌وگو با ایرنا، این مرز را در حال تبدیل شدن به یک هاب نوظهور تجارت، ترانزیت و سرمایه‌گذاری توصیف کرده است. وی گفته است: «ریمدان نزدیک‌ترین درگاه ایران به مراکز اقتصادی و بندری پاکستان از جمله گوادر و کراچی بوده و همین موقعیت جغرافیایی، ظرفیت ویژه‌ای برای توسعه تجارت فرامرزی ایجاد کرده است.»
مدیر منطقه منفصله ریمدان با اشاره به دسترسی به کریدور اقتصادی چین و پاکستان (CPEC) از طریق این مرز، آن را فرصتی ارزشمند برای افزایش سهم ایران در تجارت منطقه‌ای دانسته و افزوده است: «اتصال ریلی چابهار به زاهدان در مراحل نهایی قرار دارد و مطالعات اتصال چابهار به مرزهای ریمدان و گبد نیز در حال انجام است که این موضوع، جایگاه ترانزیتی منطقه را بیش از پیش تقویت خواهد کرد.»
به گفته وی، منطقه منفصله ریمدان مشمول تمامی مشوق‌ها و تسهیلات سرمایه‌گذاری منطقه آزاد چابهار است و سرمایه‌گذاران می‌توانند از معافیت ۲۰ ساله مالیاتی، آزادی انتقال ارز، تسهیل ورود اتباع خارجی و خدمات پنجره واحد سرمایه‌گذاری بهره‌مند شوند. امکان مشارکت سرمایه‌گذاران خارجی بدون محدودیت در نسبت مشارکت، ایجاد خطوط اسمبلینگ و ارزش افزوده صادراتی، معافیت‌های گمرکی و حمایت‌های صادرات‌محور از دیگر ظرفیت‌های اعلام‌شده برای این منطقه است. در حوزه زیرساخت‌ها نیز تأمین اینترنت فیبر نوری، زیرساخت‌های آبرسانی، باسکول ۱۶۰ تنی و سایر خدمات پشتیبانی تجاری در این منطقه اجرایی شده است.
 
پیوند استراتژیک با «سی‌پک»؛ هم‌افزایی با جاده ابریشم نوین
مهم‌ترین وجه تمایز ریمدان، نقش استراتژیک آن در پیوند با ابرپروژه «دهلیز اقتصادی چین-پاکستان(CPEC)» ارزیابی می‌شود. بر اساس گزارش‌ها، این کریدور عظیم که توسط چین در پاکستان در حال اجراست، می‌تواند از طریق مرز ریمدان به زیرساخت‌های ترانزیتی ایران متصل شود و بدین ترتیب تجارت میان بیجینگ، اسلام‌آباد و تهران را تسهیل کند. این هم‌افزایی میان بندر چابهار و مرز ریمدان، امکان ترکیب ظرفیت‌های بندری، جاده‌ای و ترانزیتی (حمل‌ونقل چندوجهی) را فراهم کرده است. از نگاه ناظران، برای پاکستان نیز ریمدان حکم یک «دروازه طلایی» را دارد تا از طریق قلمرو ایران، به کوتاه‌ترین مسیر دسترسی به ترکیه، اروپا، قفقاز و آسیای مرکزی متصل شود و کالاهای پاکستانی از جمله به بازار افغانستان نیز با سهولت بیشتری راه یابند.
 
پیش‌نیازهای شکوفایی و چشم‌انداز آینده
به باور کارشناسان اقتصادی در ایران، با تداوم حمایت‌های حاکمیتی و تسریع در تکمیل زیرساخت‌ها، پیش‌بینی می‌شود ریمدان در آینده نزدیک به‌عنوان یک منطقه آزاد مشترک میان ایران و پاکستان، به یکی از مهم‌ترین هاب‌های تجارت، ترانزیت و صادرات در جنوب شرق ایران و مسیر ارتباطی با افغانستان و آسیای مرکزی تبدیل شود.