تصویب کلیات کریدور ریلی شرق ـ غرب ایران با محوریت راه‌آهن هرات ـ مزارشریف افغانستان

خبرگزاری صدای افغان(آوا) ـ تهران: جلسه ستاد ملی «گذر» ایران امروز(شنبه، 10 اسد/مرداد) با هدف بررسی و تصویب بسته‌های سیاستی و اجرایی در حوزه ترانزیت و حمل‌ونقل این کشور برگزار شد. محمدرضا عارف در این نشست، توسعه کریدورهای حمل‌ونقل را از اولویت‌های راهبردی دولت چهاردهم ایران دانست و تصریح کرد: «افزایش ظرفیت کریدورها و جایگزینی بنادر خشک و شمالی در کنار بنادر خلیج فارس، نقش ایران را در ترانزیت منطقه‌ای تقویت خواهد کرد.»
معاون اول رئیس‌جمهور ایران با اشاره به اقدامات دو سال اخیر دولت این کشور در این حوزه، توسعه کریدورهای ترانزیتی را راهبردی اساسی برای ارتقای جایگاه ژئواکونومیک ایران در حمل‌ونقل منطقه‌ای توصیف کرد.
 
سند کریدور شرق ـ غرب؛ از اهداف تا سازوکار مالی
بر اساس اعلام نهاد ریاست جمهوری ایران، سند کریدور شرق ـ غرب این کشور که کلیات آن به تصویب رسید، افزایش سهم ایران از بازار ترانزیت بین‌المللی، ارتقای جایگاه ژئواکونومیک این کشور، توسعه همکاری‌های اقتصادی و سرمایه‌گذاری منطقه‌ای، تقویت پیوندهای اقتصادی با افغانستان و سایر کشورهای مسیر و ایجاد سازوکارهای نوین تأمین مالی پروژه‌های راهبردی را به عنوان اهداف کلان خود دنبال می‌کند.
محور اصلی این سند، پروژه راه‌آهن استراتژیک هرات ـ مزارشریف است که اتصال ریلی شرق ایران به غرب افغانستان و در نهایت پیوند آن به شبکه ریلی ایران را تسهیل می‌کند.
در این جلسه همچنین تصویب‌نامه‌هایی در زمینه تسهیل فرآیندهای گمرکی و حمل یکسره کالا، دستورالعمل ترخیص کانتینرهای خالی مرجوعی و ورود موقت، اقدامات جایگزینی بنادر جنوبی ایران برای تأمین کالاهای اساسی و ترانزیت از مرزهای مشترک با همسایگان و برنامه معماری سکوی هوشمند پایش ناوگان حمل‌ونقل عمومی برای اتصال به پنجره واحد خدمات یکپارچه گذر به تصویب اعضا رسید.
 
مرز شمتیغ؛ از مرز مغفول تا قطب ترانزیت ریلی ایران
هم‌زمان با تصمیم‌سازی ملی در ایران، در سطح ولایتی/استانی نیز عزم جدی برای بالفعل‌سازی ظرفیت‌های مرزهای شرقی این کشور شکل گرفته است.
به گزارش ایرنا، غلامحسین مظفری، والی/استاندار خراسان رضوی، عصر چهارشنبه در نشست هم‌اندیشی مسائل حوزه صادرات ریلی به افغانستان، با تأکید بر ضرورت بهره‌برداری از ظرفیت‌های مرزهای شرقی، خواستار تبدیل مرز «شمتیغ» با هرات به یک مرز ریلی فعال و قطب ترانزیت منطقه‌ای شد.
مظفری با اشاره به حجم بالای تجارت در این مسیر گفت: «هیچ توجیهی برای عدم توسعه این مسیر وجود ندارد؛ زیرا ظرفیت‌های موجود و حجم کالاهای در حال حرکت، نشان‌دهنده اهمیت راهبردی این منطقه است و باید از ظرفیت فوق‌العاده مرزهای شرقی که کمتر مورد توجه قرار گرفته در راستای توسعه اقتصادی استفاده کرد.»
استاندار خراسان رضوی بر ضرورت ساماندهی علمی و تخصصی مرز شمتیغ با استفاده از مشاوران متخصص، رعایت ملاحظات امنیتی و مطالبه همکاری دستگاه‌های افغانستانی در مدیریت مشترک فرآیندها تأکید کرد و خواستار افزایش اختیارات مدیریت این استان در تصمیم‌گیری‌های مرزی برای تسریع روند اجرایی شد.
وی همچنین از هدف نهایی ایران برای تبدیل مرز ریلی شمتیغ با افغانستان به مسیری برای ترانزیت کالا به آب‌های گرم جنوب از طریق شبکه ریلی این کشور خبر داد و بر ضرورت مشارکت بخش خصوصی در زیرساخت‌ها و بهره‌برداری تأکید کرد.
 
اختصاص هزار میلیارد تومان و الزام استقرار گمرک در نقطه صفر مرزی
امیرالله شمقدری، معاون امنیتی و انتظامی والی خراسان رضوی، در این نشست از اختصاص حدود هزار میلیارد تومان برای هوشمندسازی و توسعه فاز نخست شمتیغ خبر داد و خواستار شفاف‌سازی برنامه زمانی و فرآیند هزینه‌کرد این اعتبار شد.
وی با تأکید بر لزوم استقرار گمرک و تجهیزات ایکس‌ری واگنی در نقطه صفر مرزی با  افغانستان گفت: «گمرک در فاصله ۶۰ یا ۷۰ کیلومتری از مرز معنا ندارد. دستگاه‌های مرتبط باید در همان نقطه حضور داشته باشند تا فرآیندهای مرزی به شکل مناسب انجام شود.»
مهدی آسیایی، فرماندار خواف ایران نیز با اشاره به هدف‌گذاری برای تبدیل شمتیغ به یکی از مرزهای مهم ریلی این کشور، خواستار تأمین الزامات و نیازمندی‌های این مسیر متناسب با ظرفیت‌های ایجادشده شد.
 
تأمین مالی راه‌آهن هرات ـ مزارشریف از معادن افغانستان
مهدی رضایی، مدیرعامل کنسرسیوم توسعه خط آهن ایران، در تشریح ابعاد پروژه ریلی افغانستان اعلام کرد که این کنسرسیوم با عضویت ۱۲ شرکت و به عنوان نماینده داخلی ایران، قراردادی با طرف افغانستانی منعقد کرده است.
وی تصریح کرد که کنسرسیوم هیچ امتیاز انحصاری برای شرکت‌های سهامدار قائل نیست و هر شرکت دارای ظرفیت واگن یا لوکوموتیو می‌تواند در این مسیر فعالیت کند.
رضایی با اشاره به پروژه ۷۰۰ کیلومتری خط آهن هرات ـ مزارشریف گفت: «این پروژه به صورت مستقیم به طرف‌های ایرانی متقاضی واگذار خواهد شد و تأمین مالی آن با استفاده از ظرفیت‌های اقتصادی افغانستان و سهم دولت این کشور از معادن در حال استخراج پیش‌بینی شده است.»
وی افزود مجوزهای لازم از دولت افغانستان برای بهره‌برداری از خط آهن توسط کنسرسیوم ایرانی دریافت شده است.
مدیرعامل کنسرسیوم توسعه خط آهن ایران با بیان اینکه اکنون حدود یک میلیون و ۲۰۰ هزار تن بار از این کریدور جابه‌جا می‌شود، پیش‌بینی کرد این رقم تا پایان سال به دو میلیون تن برسد. وی اعتبار پیش‌بینی‌شده برای توسعه زیرساخت‌های مرز شمتیغ را ۳۶۰ میلیارد تومان اعلام و بر ضرورت اختصاص منابع بیشتر برای تکمیل ظرفیت‌های آینده تأکید کرد.
 
بارگیری ۱۱۵ واگن در شمتیغ و هشدار درباره ظرفیت خط
علی وطن‌خواه، سرپرست اداره کل راه‌آهن شرق ایران، نیز در این نشست با اشاره به اینکه مرز شمتیغ اکنون رتبه نخست مبادلات ریلی را به خود اختصاص داده است، از بارگیری ۱۱۵ واگن از مبادی مختلف از جمله ترکیه خبر داد. وی هشدار داد در صورت عدم ایجاد ظرفیت‌های لازم، ممکن است بخشی از این مبادلات به مسیرهای دیگر سوق پیدا کند.
وطن‌خواه با تأکید بر اینکه «یک خط پاسخگوی حجم ترانزیتی پیش‌بینی‌شده نخواهد بود»، دوخطه کردن محور شمتیغ تا تربت‌حیدریه را ضروری خواند و خواستار فعال‌سازی ۲۴ ساعته مرزبانی، استقرار نیروهای تخصصی ریلی و انتقال سریع گمرک به نقطه صفر مرزی شد.
وی اعلام کرد حدود ۷۰ درصد امکانات مورد نیاز در منطقه آماده شده و در صورت استقرار نیروهای گمرکی، امکان ارائه خدمات کامل و حتی راه‌اندازی بخش مسافری فراهم خواهد شد.