بازگشت اجباری افغان‌ها از پاکستان؛ موجی که متوقف نمی‌شود

 

اخراج؛ نه یک موضوع صرفاً مهاجرتی

 

محمدخان طالبی محمدزی، آگاه مسایل مهاجرت، به آمو می‌گوید: «اخراج مهاجرین افغان از پاکستان فقط یک موضوع مهاجرتی نیست، بلکه با تنش‌های سیاسی و امنیتی میان کابل و اسلام‌آباد هم ارتباط دارد. اما مهاجران افغان نباید هزینه‌های اختلافات میان دو کشور را بپردازند. مطالبات مشخص ما از دولت پاکستان این است که اخراج‌های شتاب‌زده را متوقف کند و به مهاجران این فرصت را بدهد که ثبت‌نام و تمدید اقامت مهاجران در دستور کار قرار بگیرند.»

 

در همین حال، مهاجران افغانستان در پاکستان از دولت این کشور می‌خواهند که روند اخراج کسانی را که در معرض خطر قرار دارند متوقف بسازد و برای وضعیت اقامت آنان راه‌حل پیدا کند.

 

روایت‌هایی از جنس از دست دادن

 

نبیلا، مهاجر در پاکستان، به آمو گفت: «اخراج از یک کشور فقط یک انتقال نیست؛ به معنی از دست دادن امنیت، خانه، آینده، کار و زندگی، بخصوص برای خانم‌ها می‌باشد. ما از دولت پاکستان می‌خواهیم که در تصمیم‌گیری‌شان در مورد اخراج پناهندگان، بخصوص کسانی که بعد از سال ۲۰۲۱ وارد پاکستان شده‌اند توجه جدی کند که اینها به دلیل ترس و ناامنی از افغانستان به پاکستان پناهنده شده‌اند.»

 

رمزیه سعیدی، ورزشکار مهاجر در پاکستان، نیز گفت: «خواست ما از دولت پاکستان این است که لطفا یکبار بررسی کنند و دوباره نظر بیاندازند بر شرایط افرادی که در پاکستان زندگی می‌کنند و امیدوار استیم که این حالت به زودی تمام شود و بتوانیم حداقل آرامش خود را به دست بیاوریم.»

 

تشدید عملیات در پنجاب

 

در ادامه روند بازگرداندن مهاجران افغانستان از پاکستان، مقام‌های ایالت پنجاب از تشدید عملیات شناسایی و اخراج مهاجران افغان فاقد مدارک معتبر خبر داده‌اند.

 

وزارت امور داخله پنجاب می‌گوید نیروهای امنیتی بازرسی‌ها در مناطق مسکونی و بازارهای سراسر این ایالت را افزایش داده‌اند و شهروندان افغانستان را که فاقد اقامت قانونی هستند، بازداشت و به مراکز نگهداری منتقل می‌کنند.

 

در بیانیه‌ای وزارت امور داخله پنجاب آمده است: «بر اساس سیاست دولت پاکستان، اقامت اتباع افغان بدون ویزه معتبر، غیرقانونی است. در جریان عملیات جاری، مناطق مسکونی و بازارها در سراسر پنجاب بازرسی می‌شوند و اتباع افغان فاقد اقامت قانونی بازداشت و به مراکز نگهداری منتقل می‌شوند.»

 

دولت پنجاب می‌گوید تاکنون در مجموع دو میلیون و ۷۶۰ هزار و ۶۵۳ شهروند افغانستان از سراسر پاکستان به افغانستان بازگردانده شده‌اند که ۱۴۲ هزار و ۸۲۰ نفر آنان از ایالت پنجاب بوده‌اند.

 

این در حالی است که کارشناسان مستقل حقوق بشر سازمان ملل متحد درباره بازگرداندن اجباری مهاجرین افغانستان از پاکستان ابراز نگرانی کرده‌اند.

 

کارشناسان از پاکستان خواسته‌اند پیش از اخراج، افغان‌های در معرض خطر شکنجه و نقض حقوق بشر را شناسایی و وضعیت‌شان را بررسی کند و به‌ویژه از بازگرداندن زنان، روزنامه‌نگاران، مدافعان حقوق بشر و کودکان بدون همراه خودداری کرده و به اصل «عدم بازگرداندن» پایبند باشد.

 

ریچارد بنت، گزارشگر ویژه حقوق بشر سازمان ملل برای افغانستان، گفته است: «من به‌ویژه درباره زنان و دختران، کودکان بدون همراه، مدافعان حقوق بشر، روزنامه‌نگاران، قضات، دادستان‌ها و وکلای پیشین، نیروهای امنیتی سابق و دیگر افرادی که ممکن است پس از بازگشت با خطرهای جدی روبه‌رو شوند، ابراز نگرانی می‌کنم.»

 

بر بنیاد اطلاعات کارشناسان، بین ۱۹ سرطان تا ۵ سنبله ۱۴۰۵، حدود ۱۲۷ هزار شهروند افغانستان از پاکستان وارد افغانستان شده‌اند که دست‌کم ۱۴ هزار نفر به‌صورت اجباری بازگردانده شده‌اند و حدود ۳۸ هزار نفر آنان زن و کودک بوده‌اند.

 

دانشجویان پزشکی؛ قربانیان دیگر سیاست اخراج

 

کارشناسان سازمان ملل همچنان درباره اخراج دست‌کم ۱۰۰ دانشجوی افغان از مراکز پزشکی و دندان‌پزشکی پاکستان هشدار داده‌اند؛ اقدامی که به گفته آنان، به‌ویژه برای ۲۰ تا ۴۰ دانشجوی زن، امید ادامه تحصیل و تبدیل‌شدن به پزشک و دندان‌پزشک را از بین می‌برد.

 

روزنامه دان پاکستان گزارش داده که دادگاه عالی لاهور دستور بازگرداندن دانشجویان پزشکی افغان به افغانستان را تا زمان رسیدگی بیشتر به پرونده، موقتاً تعلیق کرده است. این پرونده مربوط به شکایت ۱۳ دانشجوی افغان است که به این دستور شورای پزشکی و دندان‌پزشکی پاکستان اعتراض کرده‌اند.

 

آمار کلی؛ میلیون‌ها بازگشته

 

پاکستان از میزان ۱۴۰۲ روند اخراج مهاجران افغانستان را آغاز کرد؛ اما پس از درگیری‌های مرزی، این روند گسترده‌تر شد. اسلام‌آباد همچنین تمدید ویزه افغان‌ها را متوقف کرده و گفته است افراد بدون ویزه معتبر باید فوراً پاکستان را ترک کنند.

 

بر بنیاد آخرین آمار سازمان ملل، از سنبله ۱۴۰۲ تا ۱۴ سنبله ۱۴۰۵، در مجموع ۲ میلیون و ۷۱۳ هزار شهروند افغانستان از پاکستان به افغانستان بازگشته‌اند که از این میان نزدیک به ۳۰۰ هزار تن اخراج اجباری شده‌اند.

 

در سطحی گسترده‌تر، سازمان بین‌المللی مهاجرت گزارش داده که از اواسط سنبله ۱۴۰۲ تا ۹ جوزا ۱۴۰۵، نزدیک به ۶ میلیون و ۴۰ هزار افغان از ایران و پاکستان به کشور بازگشته‌اند. این آمار نشان‌دهنده یکی از بزرگ‌ترین جابه‌جایی‌های اجباری جمعیت در جهان معاصر است که فشار بی‌سابقه‌ای بر زیرساخت‌ها و منابع محدود افغانستان وارد می‌کند.