خبرگزاری صدای افغان(آوا)-قم: آیین رونمایی از کتاب «فقیهی از کربلا» نوشته عبدالوهاب فراتی، روز پنجشنبه، ۹ مهر/میزان ۱۴۰۵ در سالن همایشهای پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی در قم برگزار شد.
این کتاب به تبیین و واکاوی اندیشه سیاسی آیتالله سیدمحمدتقی مدرسی میپردازد، اما مباحث مطرحشده در نشست، افزون بر سیاست، جایگاه علمی او، فعالیتهای اجتماعی و نگاهش به مسائل جهان اسلام را نیز در بر گرفت.
لکزایی: اندیشه مدرسی رویکردی تمدنی دارد
حجتالاسلام والمسلمین نجف لکزایی، رئیس پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی ایران، با استناد به آیه ۱۳ سوره شوری گفت: آیتالله مدرسی از عالمانی است که به تبیین و تبلیغ معارف اسلامی بسنده نکرده و اقامه دین را نیز بخشی از مسئولیت عالم دینی دانسته است.
وی با بیان اینکه اقامه دین مستلزم شناخت فاصله وضع موجود و وضع مطلوب جامعه است، اظهار کرد: «وقتی میخواهید معارف اسلامی را اقامه کنید، به سیستم احتیاج دارید و باید نهادسازی کنید.»
لکزایی با اشاره به شکلگیری «الحرکة الرسالیة» افزود: در اندیشه آیتالله مدرسی، تشکیلات دینی باید در پیوند با مرجعیت و رهبری دینی شکل بگیرد، زیرا ساختارهای موازی ممکن است در موقعیتهای حساس از هدف اقامه دین فاصله بگیرند.
وی خاطرنشان کرد: آیتالله مدرسی مسائل جهان اسلام را در مقیاسی فراتر از مرزهای ملی بررسی میکند، بر وحدت مسلمانان تأکید دارد و معتقد است موانع رفتوآمد میان کشورهای اسلامی نباید پیوند امت را دشوار کند.
رئیس پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی ایران با اشاره به فصل نظام سیاسی و دولت در کتاب «فقیهی از کربلا» گفت: از نگاه آیتالله مدرسی، دولت تنها برای برقراری نظم و امنیت نیست، بلکه باید از کرامت انسانها پاسداری کند، در برابر سلطه بایستد و زمینه اقامه دین را فراهم آورد.
وی افزود: در این دیدگاه، وظایف حکومت عرصههای سیاسی، اقتصادی، فرهنگی، آموزشی و بهداشتی را در بر میگیرد و مردم نیز از طریق مشورت، نظارت و ارزیابی عملکرد دولت در اداره جامعه جایگاه دارند.
لکزایی در پایان تأکید کرد: «ما رویکرد ایشان را به یک رویکرد سیاسی تقلیل نمیدهیم؛ این رویکرد تمدنی است» و برای شناخت آن باید سیاست را در کنار فرهنگ، اقتصاد و نهادسازی بررسی کرد.
پیمان: فقه، پیشران حرکت سیاسی امت است
دکتر آیت پیمان، رئیس مجمع جهانی شیعهشناسی و دبیر شورای دینپژوهان ایران، گفت: کتاب «فقیهی از کربلا» تنها دیدگاههای سیاسی آیتالله مدرسی را بیان نمیکند، بلکه برای شناخت جایگاه علمی و نقش اجتماعی او نیز زمینهای فراهم میآورد.
وی با اشاره به پیوند سنتهای علمی کربلا و قم در شخصیت آیتالله مدرسی اظهار کرد: «ایشان از آن دسته فقهایی هستند که دانش را از حالت نظری محض خارج کردند و به ابزاری برای مدیریت امت تبدیل کردند.»
پیمان افزود: آیتالله مدرسی وظیفه فقیه را به بیان احکام فردی محدود نمیداند و بر این باور است که دانش دینی باید در مسائل سرنوشتساز جامعه نیز نقش داشته باشد.
وی درباره مبنای اندیشه سیاسی این مرجع گفت: «فقه را پیشران حرکت سیاسی امت میدانند» و سیاست در نگاه او از بیرون بر دین تحمیل نشده، بلکه از متون دینی و استنباطهای فقهی برآمده است.
دبیر شورای دینپژوهان ایران با اشاره به مواضع آیتالله مدرسی در قبال مسائل فلسطین، لبنان، بحرین، یمن، ایران، عراق، افغانستان، پاکستان و کشمیر عنوان کرد: او حمایت از مظلومان را صرفاً موضعی سیاسی نمیداند، بلکه آن را تکلیفی فقهی تلقی میکند.
پیمان همچنین کتاب «القیادة الاسلامیة» را از آثار مهم آیتالله مدرسی درباره ولایت فقیه و حکومت اسلامی خواند و گفت: پژوهشگران باید برای بررسی سیر اندیشه سیاسی او توجه بیشتری به این اثر داشته باشند.
وی با تأکید بر نقش اجتماعی آیتالله مدرسی خاطرنشان کرد: مرجعیت در سیره او فراتر از جایگاهی علمی است و با مسئولیت در برابر جامعه و مسائل امت اسلامی پیوند مییابد.
الراشد: اندیشه رسالی باید در میدان تحقق یابد
دکتر راشد الراشد، پژوهشگر و اندیشمند بحرینی، با اشاره به حدود ۵۰ سال همراهی و آشنایی با آیتالله مدرسی گفت: «اگر میدان مرجعی داشته باشد، آیتالله سیدمحمدتقی مدرسی، بهحق و شایستگی، مرجع میدان است.»
وی اظهار کرد: آیتالله مدرسی در دورهای که به باور او اندیشه اسلامی و فعالیتهای اجتماعی با رکود روبهرو بود، بررسی عوامل عقبماندگی امت را آغاز کرد و برای تغییر این وضعیت، فرهنگ رسالی را بر محور مسئولیتپذیری مطرح ساخت.
الراشد با اشاره به آثار «الثقافة الرسالیة» و «الفكر الإسلامي: مواجهة حضارية» افزود: از نگاه آیتالله مدرسی، اندیشه اسلامی باید به مشکلات واقعی مسلمانان بپردازد و برای مواجهه با آنها، طرح و راهحل ارائه کند.
وی خاطرنشان کرد: تأکید بر مسئولیت امت در برابر عقبماندگی، فساد و فرسایش ارزشها، بخش محوری این رویکرد است و مسلمانان نباید مشکلات سیاسی، اجتماعی و فکری خود را وضعیتی تغییرناپذیر بدانند.
این پژوهشگر بحرینی با بیان اینکه آیتالله مدرسی به طرح مباحث نظری بسنده نکرد، گفت: او برای تبدیل اندیشه مبتنی بر مسئولیت به فعالیت عملی، به تأسیس حرکت رسالی پرداخت و نیروهایی را برای فعالیت در کشورهای مختلف پرورش داد.
الراشد با اشاره به حضور تربیتیافتگان این حرکت در کشورهای عربی، منطقه خلیج فارس، افغانستان، پاکستان و هند افزود: گستره فعالیت آنان نشان میدهد که نگاه آیتالله مدرسی به مسائل امت اسلامی، به یک کشور محدود نبوده است.
وی در توضیح تعبیر «مرجع میدان» اظهار کرد: «وقتی مشکلات، مسائل و چالشها را با ایشان مطرح میکنیم، از ما میخواهد که همراه با آنها راهحل نیز ارائه کنیم؛ نهفقط راهحلهای نظری، بلکه راهحلهای میدانی.»
فراتی: مدرسی یک فرد نیست، یک جریان است
دکتر عبدالوهاب فراتی، عضو هیئت علمی پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی و نویسنده کتاب «فقیهی از کربلا»، گفت: یکی از انگیزههای نگارش این اثر، شناختهنبودن ابعاد اندیشه آیتالله مدرسی در میان بخشی از طلاب و دانشگاهیان، با وجود حضور طولانیمدت او در تهران بود.
وی اظهار کرد: شناخت آیتالله مدرسی در برخی محافل علمی به فعالیتهای تشکیلاتی او محدود شده بود، در حالی که آثار و فعالیتهایش از پروژهای فکری حکایت دارد که مبارزه سیاسی نیز در چارچوب آن معنا پیدا میکند.
فراتی تأکید کرد: «آیتالله مدرسی یک فرد نیست، یک جریان است که اندیشه دارد و یک پروژه فکری را دنبال میکند» و برای شناخت او باید آثار علمی، فعالیتهای مبارزاتی و نقش تشکیلاتیاش را در کنار هم دید.
وی با اشاره به همراهی آیتالله مدرسی با نهضت امام خمینی (ره) گفت: او پس از پیروزی انقلاب اسلامی در تهران ماند، در مباحث مربوط به پیشنویس قانون اساسی مشارکت کرد و از طریق فعالیتهای رسانهای عربیزبان، از جمله انتشار نشریه «الشهید»، به معرفی اندیشههای انقلاب در منطقه پرداخت.
نویسنده کتاب «فقیهی از کربلا» افزود: این اثر بخشی از تاریخ کمتر روایتشده انقلابیون کربلا را نیز بازخوانی میکند؛ از فعالیت آنان در کویت و ایران تا مواجهه فکریشان با جریانهای گوناگون در منطقه خلیج فارس.
فراتی با اشاره به کتاب «الثقافة الرسالیة» اظهار کرد: آیتالله مدرسی در این اثر، بازگشت به قرآن را راه برونرفت مسلمانان از بحران عقبماندگی دانست و توجه او به تدبر در قرآن در آثار بعدیاش نیز ادامه یافت.
وی درباره سیر اندیشه سیاسی آیتالله مدرسی گفت: دیدگاه او درباره ساختار حکومت در آثار مختلف و با توجه به شرایط ایران و عراق صورتبندیهای متفاوتی یافته، اما تأکید بر حضور فقیه در زندگی سیاسی یا نظارت او بر قدرت، در اندیشهاش باقی مانده است.
سیدمهدی مدرسی: حوزه برای آینده عالم تربیت کند
حجتالاسلام والمسلمین سیدمهدی مدرسی، فرزند آیتالله سیدمحمدتقی مدرسی، گفت: رونمایی از «فقیهی از کربلا» فقط معرفی چندصد صفحه نوشته نیست، بلکه فرصتی برای شناخت اندیشه، تجربه و بخشی از تاریخ علمی روزگار معاصر است.
وی اظهار کرد: برای شناخت آیتالله مدرسی نباید تنها به زندگی فردی یک فقیه پرداخت، زیرا اندیشه او در امتداد سنت فقاهت شیعه شکل گرفته و در عین حفظ ریشههای این سنت، به پرسشهای زمانه توجه داشته است.
مدرسی افزود: «در نگاه ایشان، فقه تنها مجموعهای از احکام فردی نیست، بلکه دانشی زنده و راهگشاست» که باید مسائل جامعه را ببیند و برای پرسشهای انسان معاصر سخن داشته باشد.
وی با اشاره به نگاه جهانی آیتالله مدرسی گفت: دغدغه این مرجع به یک شهر یا کشور محدود نمانده و مسائل جوامع اسلامی، چالشهای فرهنگی و اجتماعی و آینده نسل جوان نیز در کانون توجه او بوده است.
فرزند آیتالله مدرسی با بیان اینکه این نگاه در حمایت از مراکز علمی و دینی، تربیت طلاب و توجه به آموزش معارف اسلامی به زبانهای گوناگون نمود یافته است، اظهار کرد: «ریشه در کربلاست، اما افق، جهان است.»
وی درباره آینده حوزههای علمیه تأکید کرد: «حوزه باید ریشه در گذشته داشته باشد، در زمان حال زندگی کند و برای آینده بیندیشد»؛ از این رو، پاسداری از میراث علمی باید با شناخت مسائل جدید و تربیت طلاب برخوردار از آگاهی اجتماعی همراه باشد.
مدرسی در پایان ابراز امیدواری کرد که انتشار «فقیهی از کربلا» به گفتوگوها و پژوهشهای تازه درباره مسیر فقاهت شیعه و چگونگی حضور اندیشه دینی در جهان امروز و فردا بینجامد.
در بخش پایانی مراسم، از کتاب «فقیهی از کربلا» رونمایی شد.