په کابل کې د اسلام د پیغمبر (ص) او امام جعفر صادق (ع) د ولادت د کلیزې په مناسبت د خلکو لویه غونډه د دوو با نفوذه ډلو لخوا د څرګندو مهمو دریځونو صحنه وه. د چارو د څانګې مشر شیخ انورالحق انور د اسلامي امارت د مشرتابه سره د بیعت په واجبیت ټینګار وکړ، د بیعت وروسته یې پر وړاندې هر ډول اقدام جائز نه ګڼلو، او د یووالي ساتلو او په ټولنه کې د تفرقې څخه د مخنیوي پر اړتیا ټینګار وکړ. په مقابل کې، د شیعه علماوو شورا منشي، حجت الاسلام والمسلمین سید حسین عالم بلخي، د شیعه ټولنې د رژیم ملاتړ اعلان کړ، د اسلامي امارت څخه یې د دې ټولنې تر ټولو مهمې غوښتنې تشریح کړې، او د جعفري فقهې پر بنسټ د شخصي حیثیت پلي کولو، د مذهبي مراسمو د آزادۍ، د شیعه فقهې تدریس او د شیعه سیاسي ګډون زیاتولو اړتیا باندې ټینګار وکړ.
دخپریدو نیټه :شنبه ۷ سنبله ۱۴۰۵ ساعت ۱۲:۱۵
د مطلب کود : 364145
افغان غږ خبری آژانس - کابل: د ۱۴۰۵ هجري قمري کال د سنبلې په شپږمه، د جمعې په ورځ په کابل کې د خاتم النبیین حضرت محمد مصطفی (ص) د ولادت او د امام جعفر صادق (ص) د مبارکې میلاد د لمانځلو لپاره یوه مهمه عامه غونډه وشوه. په دې مراسمو کې د ژوند له مختلفو برخو څخه سلګونو خلکو، په شمول د علمي او سیاسي اشخاصو او یو شمیر مذهبي او ټولنیزو شخصیتونو ګډون کړی و.
د چارو ادارې مشر شیخ انورالحق انور په خپله وینا کې د اسلام د پیغمبر (ص) مقام ته په اشارې سره وویل چې لومړنی انسان د خدای پیغمبر و او د خدای لخوا لارښوونه شوی و، او د اسلام پیغمبر (ص) د پیغمبرانو خاتم دی، او له هغه وروسته به بل پیغمبر نه راځي. هغه زیاته کړه چې مسلمانان د اسلام د پیغمبر (ص) د پیروۍ ویاړ لري، او د دې پیغمبر کتاب به د قیامت تر ورځې پورې په بشپړ ډول شتون ولري ترڅو د انسانانو او مسلمانانو ستونزې لارښوونه او حل کړي.
د ادارې مشر وویل چې د حضرت محمد (ص) دوره د جهالت، ظلم او د قبیلوي تعصبونو د واکمنۍ دوره وه، او زورورو قبیلو په نورو ظلم کاوه او حتی خپلې لوڼې یې ژوندۍ ښخې کړې. د هغه په وینا، خلکو ځانونه د انسانیت له اصولو څخه لرې کړل او د حیواني ژوند ژوند یې کاوه؛ خو د اسلام سپیڅلی پیغمبر (ص) راغی او هغوی یې بدل کړل او د حیواني حالتونو څخه یې د انسانیت کچې ته پورته کړل.
انور زیاته کړه چې حضرت محمد صلی الله علیه وسلم خلک له هغو ظلمونو څخه خلاص کړل چې دوی پکې ښکیل وو، دوی یې له خپل خدای او الله تعالی سره معرفي کړل، او دښمنۍ یې پای ته ورسولې. هغه وویل چې د خلکو د ایمان سره، دښمنۍ پای ته ورسیدې، قومي معیارونه ورک شول او دوستۍ یې ځای ونیو، او کینه، نفرت او وحشت په ملګرتیا، مینه او ورورګلوۍ بدل شو.
هغه وویل چې د مشرکینو د ایمان سره، تفرقه او جهالت پای ته ورسید او مسلمانان د نورو ملتونو لپاره رول ماډل شول او د نورو ټولنو د لارښوونې لپاره یې کار وکړ. د انور په وینا، د صحابه کرامو لخوا د اسلام د خپریدو موخه دا وه چې د خدای بندګان د خدای بندګانو، تیارو او جهالت له غلامۍ څخه وژغوري او حق ته یې لارښوونه وکړي.
هغه زیاته کړه چې د پیغمبر صلی الله علیه وسلم صحابه کرام ختیځ او لویدیځ ته لاړل، اسلام یې خپور کړ، د ظالمانو په وړاندې ودریدل او خلک یې متحد کړل، یو ملت او ورورګلوۍ یې ترلاسه کړه او عزت یې ترلاسه کړ. د چارو د ادارې مشر وویل: "نن ورځ، موږ مسلمانان د دوی له عزت څخه خوند نه اخلو؛ ځکه چې موږ د دوی په څیر ریښتیني او ریښتیني پیروان نه یو، صحابه کرام. د نن ورځې د اسلامي نړۍ ستونزې زموږ د نیمګړتیاوو له امله دي، نه د اسلام او پیغمبر صلی الله علیه وسلم."
هغه ټینګار وکړ چې د قرآن پیروي مسلمانان سره متحد کوي او دوی ته عزت ورکوي، او موجوده ستونزې د اسلام او د هغه د پیغمبر صلی الله علیه وسلم د احکامو د نه پلي کولو له امله دي.
انورالحق انور د خپلې وینا په دوام کې د افغانستان معاصر تاریخ ته اشاره وکړه او ویې ویل چې دښمنانو د افغانستان د خلکو پر وړاندې هر هغه څه وکړل چې دوی یې غوښتل او انګریزان د افغانستان د خلکو د عزت د پرمختګ، جوړولو او ساتنې لپاره نه دي راغلي، بلکې خلک یې د دوی اهداف درک کړل او وشړل. هغه زیاته کړه چې روسان او امریکایان هم د فاسدو او ناوړه اهدافو سره افغانستان ته ننوتل؛ خو افغان ولس یې نه منل او نه یې مني.
د هغه په وینا، د یرغلګرو پر وړاندې د افغانانو جګړه د حق او باطل ترمنځ جګړه او د عقیدې پر سر جګړه وه، او خدای د افغانانو سره مینه او پاملرنه کوله، او نن ورځ افغانستان خپلواک او آزاد دی او د نورو تابع نه دی. د چارو ادارې مشر وویل چې افغانستان د تاریخ په اوږدو کې درې امپراتوریو ته ماتې ورکړې او نن ورځ دا یو خپلواک هیواد دی؛ خو دښمنان بې کاره نه دي او د خلکو ترمنځ د اختلافاتو د رامنځته کولو هڅه کوي.
هغه وویل چې لکه څنګه چې د جمهوري دورې په جریان کې، دښمنانو په مختلفو نومونو ټولنه د یو بل په وړاندې دروله او تفرقې ته یې وده ورکوله، حتی په مجلس او پارلمان کې هم خلک هڅه کوله چې د مختلفو طبقو ترمنځ اختلافات خپاره او خپاره کړي.
انور وویل چې د اسلامي امارت هڅه د تفرقې له منځه وړل او له منځه وړل دي، او په دې برخه کې ځینې ګامونه اخیستل شوي دي، خو نورو اقداماتو ته اړتیا ده. هغه هیله څرګنده کړه چې یوه ورځ به په افغانستان کې نژادي او ژبني تبعیض نه وي. د ادارې مشر زیاته کړه چې د حکومت په پالیسۍ کې، هیڅوک سرغړونه یا سرغړونه نه کیږي؛ مګر ممکن انفرادي جرمونه او سرغړونې وي.
هغه وویل چې که چیرې د حکومت لخوا سرغړونه وشي، نو چارواکو ته باید په سمه او شریعت سره سم یادونه وشي او دا سپکاوی سم نه دی.
انور ټینګار وکړ چې خلک باید د انتقاد او وړاندیزونو له لارې د حکومت تېروتنې په ګوته کړي، او که په کوم وخت کې نظام د شریعت له لارې منحرف شي، نو خلک او علماء باید حکومت خبر کړي. هغه وویل چې د امریکا له افغانستان ته له ننوتلو مخکې، هغه پلانونه او پلانونه چې د شریعت خلاف وو، وړاندیز شوي وو؛ خو د هغه وخت حکومت ځینې هغه قضیې ونه منلې چې د شریعت خلاف وې او بالاخره حکومت له لاسه ورکړ، او نن اسلامي امارت په ورته پالیسۍ ولاړ دی چې د شریعت په اړه خبرې اترې نه کوي.
د چارو ادارې مشر د اسلامي امارت د مشرتابه سره د بیعت کولو په اړه ټینګار کوي
د خپلې وینا په یوه بله برخه کې، شیخ انورالحق انور د اسلامي امارت د مشرتابه سره د بیعت کولو مسلې ته اشاره وکړه او ویې ویل چې په یوه اسلامي هیواد کې، که خلک په خپل امیر باور ولري، نو باید د هغه سره بیعت وکړي او له هغې وروسته حکومت به د خلکو د پاملرنې مسؤلیت هم ولري. هغه وویل: "خو که دوی بیعت وکړي، نو دوی نشي کولی د امیرالمؤمنین ګواښ وکړي او د دوی د ځینو فقهي او شخصي غوښتنو لپاره بغاوت وکړي."
انور زیاته کړه چې د بیعت کولو وروسته، تر هغه چې د امیرالمؤمنین کفر او ظلم څرګند شوی نه وي، که د ځینو خلکو غوښتنې هم حل نه شي، نو دوی باید د امیر پر وړاندې اقدام ونه کړي یا د هغه د امرونو څخه سرغړونه ونه کړي. هغه دا هم وویل چې هر هغه څوک چې د ټول شموله حکومت د جوړولو ادعا کوي باید په نورو هیوادونو کې د ټول شموله حکومت عملي ماډل وړاندې کړي ترڅو معلومه کړي چې دا ډول پلان به څنګه وي.
د ادارې مشر ټینګار وکړ چې اسلامي امارت نه غواړي چې شیعه ګان په افغانستان کې غیر حاضر یا بې ارزښته وي، او په دې برخه کې ګامونه پورته شوي دي. هغه وویل چې په هیواد کې ستونزې شتون لري او د دې ستونزو د حل لپاره به زمینه برابره شي، او ټینګار یې وکړ چې د شیعه ګانو په نوم به پر هیچا ظلم ونشي. انور زیاته کړه چې که د یو فرد لخوا ظلم شوی وي، نو موضوع جلا ده، او د عدلیې وزیر ته هم ویل شوي چې د شیعه ټولنې ستونزې وڅېړي. هغه وویل چې د عدلیې وزیر د غصب شویو ځمکو او ښارګوټو د بیرته ورکولو په اړه ویلي دي چې پدې اړه قوانین به د ټولو لپاره په مساوي ډول پلي شي.
د ادارې مشر دا هم ټینګار وکړ چې د اسلامي امارت په پالیسۍ کې، د فرقو تکفیر هیڅ ځای نلري، او په ځانګړي ډول د شیعه ګانو په قضیه کې، حکومت به هیچا ته د هیڅ مذهب تکفیر اجازه ورنکړي. هغه وویل چې له ټولو ولسوالیو سره به یو شان چلند وشي او لرې پرتې ولسوالۍ به هم په پام کې ونیول شي. انور خپله وینا په دې سره پای ته ورسوله چې د اسلامي امارت دروازه د ټولو خلکو لپاره خلاصه ده او د خلکو د غوښتنو په حل کې ځنډ ممکن طبیعي وي.
عالمي بلخي: د مسلمان کیدو معیارونه دوه شهادتونه دي، لمونځ او زکات
حجة الاسلام والمسلمین سید حسین عالمي بلخي، د افغانستان د شیعه علماوو شورا منشي، په مراسمو کې وویل چې د اسلام پیغمبر (ص) خپل رسالت د خلکو اسلام ته د بللو لپاره اعلان کړ او د دواړو شهادتونو وروسته، د یو کس ژوند او مال خوندي دی. هغه زیاته کړه چې د اسلام پیغمبر (ص) د مسلمان کیدو معیارونه دوه شهادتونه، لمونځ او زکات اعلان کړل؛ مګر د مسلمانانو په منځ کې ځینې اشخاص، د دې معیارونو په پام کې نیولو پرته، نور مسلمانان تکفیر اعلانوي؛ پداسې حال کې چې د مسلمان کیدو معیارونه د اسلام پیغمبر (ص) لخوا اعلان شوي وو.
عالمي بلخي وویل چې په افغانستان کې شیعه ټولنه تل د یووالي ملاتړ او غوښتنه کړې ده. هغه زیاته کړه چې د اسلامي امارت له بیا راتګ څخه مخکې، یو شمیر افغان عالمان او سیاسي شخصیتونه دوحې ته سفرونه وکړل او د اسلامي امارت له چارواکو سره یې غونډې او بحثونه وکړل، او د افغانستان دننه د علماوو او مشرانو سره د اړیکو د ټینګولو هڅې هم وشوې.
هغه وویل چې د هغو سختو جګړو په تړاو چې په هغه وخت کې روانې وې، لکه څنګه چې پروفیسور اخلاقي اشاره وکړه، یو لرې تفاهم ته ورسید چې د شیعه سیمو شریف زده کونکي به نه راځي او د نورو سیمو څخه به د حکومت سره د مقابلې لپاره ځي، او وروسته له دې چې حکومت د دوی په لاس کې وي، د شیعه سیمې او ځمکې به له کومې ستونزې یا دښمنۍ سره مخ نشي.
عالمی بلخي زیاته کړه: "له همدې امله، موږ په ډاډ سره ویلای شو چې اسلامي امارت د شیعه خلکو هیڅ سیمه د جګړې له لارې نه ده نیولې."
هغه وویل چې د اسلامي امارت له خوا د نورو سیمو له نیولو وروسته، خلکو هغوی ته بلنه ورکړه چې راشي او په دې سیمو کې هم حکومتي جوړښتونه جوړ کړي. بلخي زیاته کړه چې په بامیان، دایکندي، جاغوري، بهسود، بلخاب، دره صوف، چهار کنت او نورو شیعه سیمو کې د اسلامي امارت له نظام سره همغږي په ورته ډول ترسره شوه.
هغه وویل چې په پیل کې، په ځینو سیمو او کابل کې، د نظام د ټینګښت په وړاندې د احتمالي خنډونو په اړه اندیښنې وې، او د اسلامي امارت چارواکي هم اندیښمن وو چې ممکن خنډونه رامینځته شي. عالمی بلخي زیاته کړه چې په هغه وخت کې، د شیعه علماوو شورا مشر ښاغلي صالحي په تلویزیون کې یو پیغام خپور کړ، چې نن د اسلامي امارت لخوا بند شوی دی، او له خلکو یې وغوښتل چې هیڅوک د غیر ضروري حرکتونو حق نلري. هغه وویل چې د دې اعلان وروسته، اندیښنې لرې شوې او نورو مشرانو هم خلکو ته کور په کور مشوره ورکړه ترڅو کومه ستونزه رامنځته نشي.
د افغانستان د شیعه علماوو شورا منشي ټینګار وکړ چې په تیرو پنځو کلونو کې، شیعه ټولنه د اسلامي امارت ملاتړ، همغږي او ملاتړ کوي. هغه زیاته کړه: "که کله ناکله له ځینو ځایونو څخه غږونه پورته کیږي، نو دا د یو فرد غږ دی، نه د ټولې شیعه ټولنې څخه." بلخي وویل چې شیعه ټولنې تل خپلې غوښتنې د خبرو اترو له لارې تعقیب کړې دي، نه د هغو لارو له لارې چې په هیواد کې ناامني رامینځته کوي.
هغه زیاته کړه چې اسلامي امارت نن ورځ ښه خپلواکي ترلاسه کړې ده، او د امارت د رسمي پیژندنې د نشتوالي یو دلیل د هغې د خپلواکۍ ساتلو مسله ده. عالمي بلخي فزیکي امنیت ښه وباله؛ خو ویې ویل چې د رواني امنیت په اړه هم اندیښنې شتون لري. هغه دا هم وویل چې د ساختماني او زیربنایي کارونو په برخه کې نسبتا ښه کار شوی دی.
د حکومت څخه د شیعه ټولنې غوښتنې
عالمي بلخي وویل چې شیعه ټولنه، که څه هم د هیواد په عمومي قوانینو کې مداخله نه غواړي، خو له حکومت څخه هم تمې لري. هغه وویل: "هغه ټکي چې موږ یې له اسلامي امارت څخه غواړو دا دي چې لومړۍ مسله د شخصي حیثیت بحث دی او د شیعه مسایل باید د جعفري فقهې سره سم پلي شي." هغه زیاته کړه چې دا مسله په ځینو اسلامي هیوادونو کې عامه ده او شیعه ګان لکه سعودي عربستان او کویت کې خپل شخصي حیثیت قوانین لري او د هغوی سره سم عمل کوي، او په پاکستان کې ورته وضعیت شتون لري.
هغه د ایران د اسلامي جمهوریت د اساسي قانون د ۱۲ مادې ته په اشارې سره دوام ورکړ او ویې ویل چې په دې اصل کې، د اسلامي مذهبونو پیروان په محکمو کې د مذهبي مراسمو، مذهبي زده کړې او روزنې، شخصي حیثیت، طلاق، واده، میراث، وصیت او اړوندو مسلو په ترسره کولو کې معافیت لري. عالمي بلخي زیاته کړه چې د دې اصل پر بنسټ، په هغو سیمو کې چې د کوم اسلامي مذهب پیروان په اکثریت کې دي، سیمه ایز مقررات د هغه مذهب پر بنسټ د شوراګانو د واکونو په حدودو کې پلي کیږي، پداسې حال کې چې د نورو مذهبونو د پیروانو حقونه خوندي کوي.
هغه وویل چې دا وضعیت د افغانستان او سیمې په ګاونډیو ډیری اسلامي هیوادونو کې شتون لري، او دا هغه مسله نه ده چې یوازې افغان شیعه ګان یې له اسلامي امارت څخه غوښتنه وکړي. بلخي ټینګار وکړ چې دا مسله د اسلام له اصولو سره هم سمون لري، او ویې ویل چې کله اسلام حکم کوي چې یهودیان د تورات پر بنسټ او عیسویان د انجیل پر بنسټ قضاوت شي، نو دا پوښتنه راپورته کیږي چې ایا په اسلامي فرقو کې انعطاف نشته چې د هرې فرقې پیروان د دوی د خپل فقهې پر بنسټ قضاوت شي.
هغه زیاته کړه چې د شیعه ټولنې بله تمه دا ده چې د جعفري فقهې سره سم د اختر لمونځونه ترسره شي. بلخي وویل چې په ښوونځیو او پوهنتونونو کې د شیعه فقهې او عقایدو تدریس هم د خلکو یوه بله غوښتنه ده. هغه د عاشورا، محرم، د قدر شپې او نورو مذهبي مراسمو په ورځو کې د مذهبي مراسمو په آزادۍ هم ټینګار وکړ او د دې مراسمو د آزادۍ لپاره یې د شرایطو د رامینځته کولو غوښتنه وکړه.
د افغانستان د شیعه علماوو شورا منشي هم سیاسي ګډون او په حکومتي جوړښتونو کې د شیعه ګانو شتون د دې ټولنې نورې غوښتنې ګڼلې او ویلي یې دي چې که څه هم دا ګډون اوس مهال تر یوې اندازې پورې شتون لري، خو "درې مرستیالان" د افغانستان د خلکو لپاره کافي نه دي او باید د شیعه ګانو لپاره لویه ونډه په پام کې ونیول شي. بلخي وویل چې دا غوښتنه نه یوازې د اسلامي امارت له حکومت سره تړاو لري، بلکې شیعه ګانو په تیرو ټولو دورو کې هم دا ډول غوښتنه کړې ده.
هغه د ځینو جوماتونو د تړلو، د تمدون تلویزیون د تړلو، په دیني مدرسو کې د ګډوډیو، د ځینو پوهنتونونو د مدیریت په ستونزو او د ځینو پوهنتوني کورسونو د محدودیتونو په اړه هم اندیښنه څرګنده کړه او ویې ویل چې دا مسلې څو ځله له چارواکو سره خبرې شوي دي؛ خو تر اوسه پورې کوم ځواب نه دی ترلاسه شوی. د ځینو ښارونو او سیمو د خالي کولو په اړه، هغه دا هم وویل چې د خالي کولو امر صادر شوی او په دې اړه د خلکو غوښتنو ته ځواب نه دی ورکړل شوی.
عالمي بلخي زياته کړه چې د قانون له مخې، د دولتي شتمنيو پنځه سلنه ارزښت بايد له خلکو څخه واخيستل شي، نه ټول، او حکومت بايد له خلکو سره په شفقت او رحم چلند وکړي. هغه ټينګار وکړ: "افسوس دې وي هغه حکومت ته چې له خلکو سره زور زياتی او سخت چلند کوي او ځان اسلامي هم ګڼي." هغه وويل چې د حکومت مشرتابه ته درې ليکونه لېږل شوي، خو تر اوسه پورې د هېواد له مشرتابه څخه کوم ځواب نه دی ترلاسه شوی.
د افغانستان د شيعه عالمانو د شورا منشي وړانديز وکړ چې د اسلامي امارت د مشرتابه لخوا د شيعه خلکو د ستونزو د حل لپاره يوه ځانګړې کمېټه جوړه شي ترڅو د دې ټولنې ستونزې په چټکۍ سره وڅېړل شي او حل شي. هغه په دې ټينګار سره پای ته ورساوه چې شيعه خلک نه غواړي چې ټکر وکړي او نه غواړي چې د هېواد امنيت له خطر سره مخ شي؛ خو دوی غواړي چې حکومت د دوی غوښتنو او هيلو ته پام وکړي.
اخلاقی: یووالي د ټولنې د یووالي په معنی نه ده
د افغانستان د شیعه ګانو د عالي کمیسیون رییس پروفیسور محمد علي اخلاقی هم په دې مراسمو کې وویل چې د اسلام د پیغمبر (ص) او امام جعفر صادق (ع) د ولادت لمانځل یوازې د مذهبي مراسمو لمانځل نه دي، بلکې د هغو ارزښتونو په اړه د ژور فکر او غور کولو فرصت دی چې دوی مسلمانانو ته راوړي دي. هغه عدالت، ورورولي او متقابل قبولیت د دې ارزښتونو له جملې څخه ګڼلی او ویلي یې دي چې مسلمانان باید د اسلام پیغمبر (ص) په عمل کې خپل رول ماډل کړي.
اخلاقی زیاته کړه چې په اوسنيو شرایطو کې، تر بل هر وخت ډیر، د هغو ارزښتونو په اړه فکر او غور کولو ته اړتیا ده چې د اسلام پیغمبر (ص) خلکو ته راوړي دي. هغه وویل چې په اسلامي ټولنو کې، ډیری شعارونه شتون لري، مګر په عمل کې کمزورۍ شتون لري او د اسلامي ټولنو د ویش او انحراف یو له عواملو څخه د اسلامي ارزښتونو څخه لرې والی دی.
د افغانستان د شیعه ګانو د عالي کمیسیون مشر ټینګار وکړ چې یووالي او یووالي یوازې په شعارونو سره نشي رامینځته کیدی او یووالي باید په عمل کې احساس شي. هغه وويل چې د اسلامي امت د يووالي محور د اسلام سپېڅلی پيغمبر (ص) دی او په قرآن کريم کې د مسلمانانو يووالی په وار وار ټينګار شوی دی.
هغه يووالی يو اخلاقي فرض ګڼلی، نه يوازې اخلاقي سپارښتنه، او ويې ويل چې د ټولنې د برياليتوب او ودې راز په يووالي او يووالي کې دی. هغه زياته کړه چې افغانستان د خپل قومي او مذهبي تنوع له امله تر بل هر ځای ډېر يووالي ته اړتيا لري. هغه ټينګار وکړ چې يووالی د نورو رنګونو او قومي ډلو له منځه وړل يا د ټولنې يووالی نه دی، بلکې بايد انعطاف او متقابل منل وي ترڅو تنوع د ځواک او پرمختګ لپاره وکارول شي.
اخلاقي وويل چې د اسلامي امارت په راتګ سره، افغانستان په ټول هېواد کې امنيت شاهد دی او د هېواد ځواک د خلکو په يووالي او يووالي کې دی. هغه زياته کړه چې بايد هڅې وشي چې افغان ولس په يو واحد ملت بدل شي او د پرمختګ او پرمختګ يوازينۍ لاره يووالی او متقابل منل دي.
د افغانستان د شيعه ګانو عالي کميسيون مشر ټينګار وکړ چې هر څه چې موږ د ځان لپاره غواړو، بايد د نورو لپاره هم وغواړو او اختلافات او اختلافونه به د هرچا لپاره ډېر منفي پايلې ولري. هغه وویل چې د شریعت حکم او د عقل او منطق حکم دواړه د یووالي او متقابل منلو اړتیا باندې ټینګار کوي، او دا یو له هغو ارزښتونو څخه دی چې حضرت محمد (ص) مسلمانانو ته راوړی دی.
هغه زیاته کړه چې خلکو په تیرو پنځو کلونو کې خپله صداقت او همکاري ښودلې او امارت یې غوښتی او اوس هم غواړي.
اخلاصي ټینګار وکړ چې خلک به نورو ته اجازه ورنکړي چې د حکومت پر وړاندې تاوتریخوالی او شخړې رامینځته کړي. هغه امنیت د اسلامي امارت له لاسته راوړنو څخه وګاڼه او ویې ویل چې د قومي اختلافاتو اغیزې چې د جمهوریت د بې کفایتۍ له امله پاتې دي لاهم شتون لري او باید د هغې د ترمیم لپاره هڅې وشي. د افغانستان د شیعه ګانو د عالي کمیسیون مشر د قومي او مذهبي توپیرونو د راپارولو د مخنیوي غوښتنه وکړه او ویې ویل چې شیعه ټولنه د اسلامي امارت ملاتړ کوي او د هغې د ساتنې لپاره کار کوي. هغه زیاته کړه چې خلک هم د حکومت پر وړاندې حقونه او غوښتنې لري؛ لکه څنګه چې حکومت د خلکو پر وړاندې مسؤلیتونه لري، او د خلکو غوښتنې تل په رسمي او رسمي چینلونو تعقیب شوي، او د خلکو د ننګونو او غوښتنو د حل لپاره ژمنې شوي دي.
شریفي بلخابي: د لویدیځ څخه مخکې په اسلام کې د بشري حقونو ډیری ارزښتونه راپورته شوي وو
حجة الاسلام والمسلمین سید محمد حسن شریفي بلخابي، یو دیني عالم، هم په مراسمو کې وویل چې د ربیع الاول په ۱۲مه یا ۱۷مه نیټه، یو انسان په صحنه کې قدم کیښود چې نړۍ یې بدله کړه. هغه زیاته کړه چې د اسلام پیغمبر (ص) په عربي ټاپووزمه کې په داسې حالت کې راڅرګند شو چې جهالت پکې پراخ و او په هغه ټولنه کې د قبیلې، قبیلې او قبیلوي مشر پرته بل هیڅ شی ارزښتناک نه ګڼل کیده.
بلخابي وویل چې نن ورځ، لویدیځوال خپلې ډیری لاسته راوړنې ختیځ ته، په ځانګړې توګه مسلمانانو ته ښیي، او د ښځو د حقونو، بشري حقونو، اقتصادي پرمختګ او تمدن په اړه خبرې کوي؛ مګر د اسلام پیغمبر (ص) ۱۴۰۰ کاله دمخه انسانیت ته ډیری دا سپارښتنې او لارښوونې راوړې وې. هغه زیاته کړه چې د اسلام د پیغمبر (ص) په تعلیماتو کې، د چاپیریال حقونه او د څارویو حقونه هم په پام کې نیول شوي وو او حتی د ښکار ځینې ډولونه منع شوي وو.
بلخابي د ښځو د حقونو په اړه دا هم وویل چې په تیرو وختونو کې د لویدیځو نظرونو د ښځو حیثیت د څارویو کچې ته راټیټ کړ؛ مګر د اسلام پیغمبر (ص) د ښځو حیثیت بیرته راژوندی کړ او د هغوی هویت او وقار یې راژوندی کړ. هغه د غلامۍ مسلې ته هم اشاره وکړه او ویې ویل چې په هغه دوره کې، غلامان ظلم او حتی وژل کیدل، مګر د رحمت پیغمبر (ص) د غلامۍ د ردولو هڅه وکړه، او د دې یوه بیلګه بلال حبشي وه.
دې دیني عالم په پای کې وویل چې د بشري حقونو ډیری لاسته راوړنې چې لویدیځ یې نن ورځ ادعا کوي پخوا د اسلام د پیغمبر (ص) په تعلیماتو کې ذکر شوي وو. هغه دا هم وویل چې ډیری علوم له ختیځ څخه لویدیځ ته لیږدول شوي او لویدیځوال په تیرو وختونو کې د ختیځوالو زده کونکي وو؛ مګر نن ورځ مسلمانان د زده کونکو مقام ته رسیدلي او باید هڅه وکړي چې خپل علمي او تمدني حیثیت بیرته ترلاسه کړي.
د چارو ادارې مشر شیخ انورالحق انور په خپله وینا کې د اسلام د پیغمبر (ص) مقام ته په اشارې سره وویل چې لومړنی انسان د خدای پیغمبر و او د خدای لخوا لارښوونه شوی و، او د اسلام پیغمبر (ص) د پیغمبرانو خاتم دی، او له هغه وروسته به بل پیغمبر نه راځي. هغه زیاته کړه چې مسلمانان د اسلام د پیغمبر (ص) د پیروۍ ویاړ لري، او د دې پیغمبر کتاب به د قیامت تر ورځې پورې په بشپړ ډول شتون ولري ترڅو د انسانانو او مسلمانانو ستونزې لارښوونه او حل کړي.
د ادارې مشر وویل چې د حضرت محمد (ص) دوره د جهالت، ظلم او د قبیلوي تعصبونو د واکمنۍ دوره وه، او زورورو قبیلو په نورو ظلم کاوه او حتی خپلې لوڼې یې ژوندۍ ښخې کړې. د هغه په وینا، خلکو ځانونه د انسانیت له اصولو څخه لرې کړل او د حیواني ژوند ژوند یې کاوه؛ خو د اسلام سپیڅلی پیغمبر (ص) راغی او هغوی یې بدل کړل او د حیواني حالتونو څخه یې د انسانیت کچې ته پورته کړل.
انور زیاته کړه چې حضرت محمد صلی الله علیه وسلم خلک له هغو ظلمونو څخه خلاص کړل چې دوی پکې ښکیل وو، دوی یې له خپل خدای او الله تعالی سره معرفي کړل، او دښمنۍ یې پای ته ورسولې. هغه وویل چې د خلکو د ایمان سره، دښمنۍ پای ته ورسیدې، قومي معیارونه ورک شول او دوستۍ یې ځای ونیو، او کینه، نفرت او وحشت په ملګرتیا، مینه او ورورګلوۍ بدل شو.
هغه وویل چې د مشرکینو د ایمان سره، تفرقه او جهالت پای ته ورسید او مسلمانان د نورو ملتونو لپاره رول ماډل شول او د نورو ټولنو د لارښوونې لپاره یې کار وکړ. د انور په وینا، د صحابه کرامو لخوا د اسلام د خپریدو موخه دا وه چې د خدای بندګان د خدای بندګانو، تیارو او جهالت له غلامۍ څخه وژغوري او حق ته یې لارښوونه وکړي.
هغه زیاته کړه چې د پیغمبر صلی الله علیه وسلم صحابه کرام ختیځ او لویدیځ ته لاړل، اسلام یې خپور کړ، د ظالمانو په وړاندې ودریدل او خلک یې متحد کړل، یو ملت او ورورګلوۍ یې ترلاسه کړه او عزت یې ترلاسه کړ. د چارو د ادارې مشر وویل: "نن ورځ، موږ مسلمانان د دوی له عزت څخه خوند نه اخلو؛ ځکه چې موږ د دوی په څیر ریښتیني او ریښتیني پیروان نه یو، صحابه کرام. د نن ورځې د اسلامي نړۍ ستونزې زموږ د نیمګړتیاوو له امله دي، نه د اسلام او پیغمبر صلی الله علیه وسلم."
هغه ټینګار وکړ چې د قرآن پیروي مسلمانان سره متحد کوي او دوی ته عزت ورکوي، او موجوده ستونزې د اسلام او د هغه د پیغمبر صلی الله علیه وسلم د احکامو د نه پلي کولو له امله دي.
انورالحق انور د خپلې وینا په دوام کې د افغانستان معاصر تاریخ ته اشاره وکړه او ویې ویل چې دښمنانو د افغانستان د خلکو پر وړاندې هر هغه څه وکړل چې دوی یې غوښتل او انګریزان د افغانستان د خلکو د عزت د پرمختګ، جوړولو او ساتنې لپاره نه دي راغلي، بلکې خلک یې د دوی اهداف درک کړل او وشړل. هغه زیاته کړه چې روسان او امریکایان هم د فاسدو او ناوړه اهدافو سره افغانستان ته ننوتل؛ خو افغان ولس یې نه منل او نه یې مني.
د هغه په وینا، د یرغلګرو پر وړاندې د افغانانو جګړه د حق او باطل ترمنځ جګړه او د عقیدې پر سر جګړه وه، او خدای د افغانانو سره مینه او پاملرنه کوله، او نن ورځ افغانستان خپلواک او آزاد دی او د نورو تابع نه دی. د چارو ادارې مشر وویل چې افغانستان د تاریخ په اوږدو کې درې امپراتوریو ته ماتې ورکړې او نن ورځ دا یو خپلواک هیواد دی؛ خو دښمنان بې کاره نه دي او د خلکو ترمنځ د اختلافاتو د رامنځته کولو هڅه کوي.
هغه وویل چې لکه څنګه چې د جمهوري دورې په جریان کې، دښمنانو په مختلفو نومونو ټولنه د یو بل په وړاندې دروله او تفرقې ته یې وده ورکوله، حتی په مجلس او پارلمان کې هم خلک هڅه کوله چې د مختلفو طبقو ترمنځ اختلافات خپاره او خپاره کړي.
انور وویل چې د اسلامي امارت هڅه د تفرقې له منځه وړل او له منځه وړل دي، او په دې برخه کې ځینې ګامونه اخیستل شوي دي، خو نورو اقداماتو ته اړتیا ده. هغه هیله څرګنده کړه چې یوه ورځ به په افغانستان کې نژادي او ژبني تبعیض نه وي. د ادارې مشر زیاته کړه چې د حکومت په پالیسۍ کې، هیڅوک سرغړونه یا سرغړونه نه کیږي؛ مګر ممکن انفرادي جرمونه او سرغړونې وي.
هغه وویل چې که چیرې د حکومت لخوا سرغړونه وشي، نو چارواکو ته باید په سمه او شریعت سره سم یادونه وشي او دا سپکاوی سم نه دی.
انور ټینګار وکړ چې خلک باید د انتقاد او وړاندیزونو له لارې د حکومت تېروتنې په ګوته کړي، او که په کوم وخت کې نظام د شریعت له لارې منحرف شي، نو خلک او علماء باید حکومت خبر کړي. هغه وویل چې د امریکا له افغانستان ته له ننوتلو مخکې، هغه پلانونه او پلانونه چې د شریعت خلاف وو، وړاندیز شوي وو؛ خو د هغه وخت حکومت ځینې هغه قضیې ونه منلې چې د شریعت خلاف وې او بالاخره حکومت له لاسه ورکړ، او نن اسلامي امارت په ورته پالیسۍ ولاړ دی چې د شریعت په اړه خبرې اترې نه کوي.
د چارو ادارې مشر د اسلامي امارت د مشرتابه سره د بیعت کولو په اړه ټینګار کوي
د خپلې وینا په یوه بله برخه کې، شیخ انورالحق انور د اسلامي امارت د مشرتابه سره د بیعت کولو مسلې ته اشاره وکړه او ویې ویل چې په یوه اسلامي هیواد کې، که خلک په خپل امیر باور ولري، نو باید د هغه سره بیعت وکړي او له هغې وروسته حکومت به د خلکو د پاملرنې مسؤلیت هم ولري. هغه وویل: "خو که دوی بیعت وکړي، نو دوی نشي کولی د امیرالمؤمنین ګواښ وکړي او د دوی د ځینو فقهي او شخصي غوښتنو لپاره بغاوت وکړي."
انور زیاته کړه چې د بیعت کولو وروسته، تر هغه چې د امیرالمؤمنین کفر او ظلم څرګند شوی نه وي، که د ځینو خلکو غوښتنې هم حل نه شي، نو دوی باید د امیر پر وړاندې اقدام ونه کړي یا د هغه د امرونو څخه سرغړونه ونه کړي. هغه دا هم وویل چې هر هغه څوک چې د ټول شموله حکومت د جوړولو ادعا کوي باید په نورو هیوادونو کې د ټول شموله حکومت عملي ماډل وړاندې کړي ترڅو معلومه کړي چې دا ډول پلان به څنګه وي.
د ادارې مشر ټینګار وکړ چې اسلامي امارت نه غواړي چې شیعه ګان په افغانستان کې غیر حاضر یا بې ارزښته وي، او په دې برخه کې ګامونه پورته شوي دي. هغه وویل چې په هیواد کې ستونزې شتون لري او د دې ستونزو د حل لپاره به زمینه برابره شي، او ټینګار یې وکړ چې د شیعه ګانو په نوم به پر هیچا ظلم ونشي. انور زیاته کړه چې که د یو فرد لخوا ظلم شوی وي، نو موضوع جلا ده، او د عدلیې وزیر ته هم ویل شوي چې د شیعه ټولنې ستونزې وڅېړي. هغه وویل چې د عدلیې وزیر د غصب شویو ځمکو او ښارګوټو د بیرته ورکولو په اړه ویلي دي چې پدې اړه قوانین به د ټولو لپاره په مساوي ډول پلي شي.
د ادارې مشر دا هم ټینګار وکړ چې د اسلامي امارت په پالیسۍ کې، د فرقو تکفیر هیڅ ځای نلري، او په ځانګړي ډول د شیعه ګانو په قضیه کې، حکومت به هیچا ته د هیڅ مذهب تکفیر اجازه ورنکړي. هغه وویل چې له ټولو ولسوالیو سره به یو شان چلند وشي او لرې پرتې ولسوالۍ به هم په پام کې ونیول شي. انور خپله وینا په دې سره پای ته ورسوله چې د اسلامي امارت دروازه د ټولو خلکو لپاره خلاصه ده او د خلکو د غوښتنو په حل کې ځنډ ممکن طبیعي وي.
عالمي بلخي: د مسلمان کیدو معیارونه دوه شهادتونه دي، لمونځ او زکات
حجة الاسلام والمسلمین سید حسین عالمي بلخي، د افغانستان د شیعه علماوو شورا منشي، په مراسمو کې وویل چې د اسلام پیغمبر (ص) خپل رسالت د خلکو اسلام ته د بللو لپاره اعلان کړ او د دواړو شهادتونو وروسته، د یو کس ژوند او مال خوندي دی. هغه زیاته کړه چې د اسلام پیغمبر (ص) د مسلمان کیدو معیارونه دوه شهادتونه، لمونځ او زکات اعلان کړل؛ مګر د مسلمانانو په منځ کې ځینې اشخاص، د دې معیارونو په پام کې نیولو پرته، نور مسلمانان تکفیر اعلانوي؛ پداسې حال کې چې د مسلمان کیدو معیارونه د اسلام پیغمبر (ص) لخوا اعلان شوي وو.
عالمي بلخي وویل چې په افغانستان کې شیعه ټولنه تل د یووالي ملاتړ او غوښتنه کړې ده. هغه زیاته کړه چې د اسلامي امارت له بیا راتګ څخه مخکې، یو شمیر افغان عالمان او سیاسي شخصیتونه دوحې ته سفرونه وکړل او د اسلامي امارت له چارواکو سره یې غونډې او بحثونه وکړل، او د افغانستان دننه د علماوو او مشرانو سره د اړیکو د ټینګولو هڅې هم وشوې.
هغه وویل چې د هغو سختو جګړو په تړاو چې په هغه وخت کې روانې وې، لکه څنګه چې پروفیسور اخلاقي اشاره وکړه، یو لرې تفاهم ته ورسید چې د شیعه سیمو شریف زده کونکي به نه راځي او د نورو سیمو څخه به د حکومت سره د مقابلې لپاره ځي، او وروسته له دې چې حکومت د دوی په لاس کې وي، د شیعه سیمې او ځمکې به له کومې ستونزې یا دښمنۍ سره مخ نشي.
عالمی بلخي زیاته کړه: "له همدې امله، موږ په ډاډ سره ویلای شو چې اسلامي امارت د شیعه خلکو هیڅ سیمه د جګړې له لارې نه ده نیولې."
هغه وویل چې د اسلامي امارت له خوا د نورو سیمو له نیولو وروسته، خلکو هغوی ته بلنه ورکړه چې راشي او په دې سیمو کې هم حکومتي جوړښتونه جوړ کړي. بلخي زیاته کړه چې په بامیان، دایکندي، جاغوري، بهسود، بلخاب، دره صوف، چهار کنت او نورو شیعه سیمو کې د اسلامي امارت له نظام سره همغږي په ورته ډول ترسره شوه.
هغه وویل چې په پیل کې، په ځینو سیمو او کابل کې، د نظام د ټینګښت په وړاندې د احتمالي خنډونو په اړه اندیښنې وې، او د اسلامي امارت چارواکي هم اندیښمن وو چې ممکن خنډونه رامینځته شي. عالمی بلخي زیاته کړه چې په هغه وخت کې، د شیعه علماوو شورا مشر ښاغلي صالحي په تلویزیون کې یو پیغام خپور کړ، چې نن د اسلامي امارت لخوا بند شوی دی، او له خلکو یې وغوښتل چې هیڅوک د غیر ضروري حرکتونو حق نلري. هغه وویل چې د دې اعلان وروسته، اندیښنې لرې شوې او نورو مشرانو هم خلکو ته کور په کور مشوره ورکړه ترڅو کومه ستونزه رامنځته نشي.
د افغانستان د شیعه علماوو شورا منشي ټینګار وکړ چې په تیرو پنځو کلونو کې، شیعه ټولنه د اسلامي امارت ملاتړ، همغږي او ملاتړ کوي. هغه زیاته کړه: "که کله ناکله له ځینو ځایونو څخه غږونه پورته کیږي، نو دا د یو فرد غږ دی، نه د ټولې شیعه ټولنې څخه." بلخي وویل چې شیعه ټولنې تل خپلې غوښتنې د خبرو اترو له لارې تعقیب کړې دي، نه د هغو لارو له لارې چې په هیواد کې ناامني رامینځته کوي.
هغه زیاته کړه چې اسلامي امارت نن ورځ ښه خپلواکي ترلاسه کړې ده، او د امارت د رسمي پیژندنې د نشتوالي یو دلیل د هغې د خپلواکۍ ساتلو مسله ده. عالمي بلخي فزیکي امنیت ښه وباله؛ خو ویې ویل چې د رواني امنیت په اړه هم اندیښنې شتون لري. هغه دا هم وویل چې د ساختماني او زیربنایي کارونو په برخه کې نسبتا ښه کار شوی دی.
د حکومت څخه د شیعه ټولنې غوښتنې
عالمي بلخي وویل چې شیعه ټولنه، که څه هم د هیواد په عمومي قوانینو کې مداخله نه غواړي، خو له حکومت څخه هم تمې لري. هغه وویل: "هغه ټکي چې موږ یې له اسلامي امارت څخه غواړو دا دي چې لومړۍ مسله د شخصي حیثیت بحث دی او د شیعه مسایل باید د جعفري فقهې سره سم پلي شي." هغه زیاته کړه چې دا مسله په ځینو اسلامي هیوادونو کې عامه ده او شیعه ګان لکه سعودي عربستان او کویت کې خپل شخصي حیثیت قوانین لري او د هغوی سره سم عمل کوي، او په پاکستان کې ورته وضعیت شتون لري.
هغه د ایران د اسلامي جمهوریت د اساسي قانون د ۱۲ مادې ته په اشارې سره دوام ورکړ او ویې ویل چې په دې اصل کې، د اسلامي مذهبونو پیروان په محکمو کې د مذهبي مراسمو، مذهبي زده کړې او روزنې، شخصي حیثیت، طلاق، واده، میراث، وصیت او اړوندو مسلو په ترسره کولو کې معافیت لري. عالمي بلخي زیاته کړه چې د دې اصل پر بنسټ، په هغو سیمو کې چې د کوم اسلامي مذهب پیروان په اکثریت کې دي، سیمه ایز مقررات د هغه مذهب پر بنسټ د شوراګانو د واکونو په حدودو کې پلي کیږي، پداسې حال کې چې د نورو مذهبونو د پیروانو حقونه خوندي کوي.
هغه وویل چې دا وضعیت د افغانستان او سیمې په ګاونډیو ډیری اسلامي هیوادونو کې شتون لري، او دا هغه مسله نه ده چې یوازې افغان شیعه ګان یې له اسلامي امارت څخه غوښتنه وکړي. بلخي ټینګار وکړ چې دا مسله د اسلام له اصولو سره هم سمون لري، او ویې ویل چې کله اسلام حکم کوي چې یهودیان د تورات پر بنسټ او عیسویان د انجیل پر بنسټ قضاوت شي، نو دا پوښتنه راپورته کیږي چې ایا په اسلامي فرقو کې انعطاف نشته چې د هرې فرقې پیروان د دوی د خپل فقهې پر بنسټ قضاوت شي.
هغه زیاته کړه چې د شیعه ټولنې بله تمه دا ده چې د جعفري فقهې سره سم د اختر لمونځونه ترسره شي. بلخي وویل چې په ښوونځیو او پوهنتونونو کې د شیعه فقهې او عقایدو تدریس هم د خلکو یوه بله غوښتنه ده. هغه د عاشورا، محرم، د قدر شپې او نورو مذهبي مراسمو په ورځو کې د مذهبي مراسمو په آزادۍ هم ټینګار وکړ او د دې مراسمو د آزادۍ لپاره یې د شرایطو د رامینځته کولو غوښتنه وکړه.
د افغانستان د شیعه علماوو شورا منشي هم سیاسي ګډون او په حکومتي جوړښتونو کې د شیعه ګانو شتون د دې ټولنې نورې غوښتنې ګڼلې او ویلي یې دي چې که څه هم دا ګډون اوس مهال تر یوې اندازې پورې شتون لري، خو "درې مرستیالان" د افغانستان د خلکو لپاره کافي نه دي او باید د شیعه ګانو لپاره لویه ونډه په پام کې ونیول شي. بلخي وویل چې دا غوښتنه نه یوازې د اسلامي امارت له حکومت سره تړاو لري، بلکې شیعه ګانو په تیرو ټولو دورو کې هم دا ډول غوښتنه کړې ده.
هغه د ځینو جوماتونو د تړلو، د تمدون تلویزیون د تړلو، په دیني مدرسو کې د ګډوډیو، د ځینو پوهنتونونو د مدیریت په ستونزو او د ځینو پوهنتوني کورسونو د محدودیتونو په اړه هم اندیښنه څرګنده کړه او ویې ویل چې دا مسلې څو ځله له چارواکو سره خبرې شوي دي؛ خو تر اوسه پورې کوم ځواب نه دی ترلاسه شوی. د ځینو ښارونو او سیمو د خالي کولو په اړه، هغه دا هم وویل چې د خالي کولو امر صادر شوی او په دې اړه د خلکو غوښتنو ته ځواب نه دی ورکړل شوی.
عالمي بلخي زياته کړه چې د قانون له مخې، د دولتي شتمنيو پنځه سلنه ارزښت بايد له خلکو څخه واخيستل شي، نه ټول، او حکومت بايد له خلکو سره په شفقت او رحم چلند وکړي. هغه ټينګار وکړ: "افسوس دې وي هغه حکومت ته چې له خلکو سره زور زياتی او سخت چلند کوي او ځان اسلامي هم ګڼي." هغه وويل چې د حکومت مشرتابه ته درې ليکونه لېږل شوي، خو تر اوسه پورې د هېواد له مشرتابه څخه کوم ځواب نه دی ترلاسه شوی.
د افغانستان د شيعه عالمانو د شورا منشي وړانديز وکړ چې د اسلامي امارت د مشرتابه لخوا د شيعه خلکو د ستونزو د حل لپاره يوه ځانګړې کمېټه جوړه شي ترڅو د دې ټولنې ستونزې په چټکۍ سره وڅېړل شي او حل شي. هغه په دې ټينګار سره پای ته ورساوه چې شيعه خلک نه غواړي چې ټکر وکړي او نه غواړي چې د هېواد امنيت له خطر سره مخ شي؛ خو دوی غواړي چې حکومت د دوی غوښتنو او هيلو ته پام وکړي.
اخلاقی: یووالي د ټولنې د یووالي په معنی نه ده
د افغانستان د شیعه ګانو د عالي کمیسیون رییس پروفیسور محمد علي اخلاقی هم په دې مراسمو کې وویل چې د اسلام د پیغمبر (ص) او امام جعفر صادق (ع) د ولادت لمانځل یوازې د مذهبي مراسمو لمانځل نه دي، بلکې د هغو ارزښتونو په اړه د ژور فکر او غور کولو فرصت دی چې دوی مسلمانانو ته راوړي دي. هغه عدالت، ورورولي او متقابل قبولیت د دې ارزښتونو له جملې څخه ګڼلی او ویلي یې دي چې مسلمانان باید د اسلام پیغمبر (ص) په عمل کې خپل رول ماډل کړي.
اخلاقی زیاته کړه چې په اوسنيو شرایطو کې، تر بل هر وخت ډیر، د هغو ارزښتونو په اړه فکر او غور کولو ته اړتیا ده چې د اسلام پیغمبر (ص) خلکو ته راوړي دي. هغه وویل چې په اسلامي ټولنو کې، ډیری شعارونه شتون لري، مګر په عمل کې کمزورۍ شتون لري او د اسلامي ټولنو د ویش او انحراف یو له عواملو څخه د اسلامي ارزښتونو څخه لرې والی دی.
د افغانستان د شیعه ګانو د عالي کمیسیون مشر ټینګار وکړ چې یووالي او یووالي یوازې په شعارونو سره نشي رامینځته کیدی او یووالي باید په عمل کې احساس شي. هغه وويل چې د اسلامي امت د يووالي محور د اسلام سپېڅلی پيغمبر (ص) دی او په قرآن کريم کې د مسلمانانو يووالی په وار وار ټينګار شوی دی.
هغه يووالی يو اخلاقي فرض ګڼلی، نه يوازې اخلاقي سپارښتنه، او ويې ويل چې د ټولنې د برياليتوب او ودې راز په يووالي او يووالي کې دی. هغه زياته کړه چې افغانستان د خپل قومي او مذهبي تنوع له امله تر بل هر ځای ډېر يووالي ته اړتيا لري. هغه ټينګار وکړ چې يووالی د نورو رنګونو او قومي ډلو له منځه وړل يا د ټولنې يووالی نه دی، بلکې بايد انعطاف او متقابل منل وي ترڅو تنوع د ځواک او پرمختګ لپاره وکارول شي.
اخلاقي وويل چې د اسلامي امارت په راتګ سره، افغانستان په ټول هېواد کې امنيت شاهد دی او د هېواد ځواک د خلکو په يووالي او يووالي کې دی. هغه زياته کړه چې بايد هڅې وشي چې افغان ولس په يو واحد ملت بدل شي او د پرمختګ او پرمختګ يوازينۍ لاره يووالی او متقابل منل دي.
د افغانستان د شيعه ګانو عالي کميسيون مشر ټينګار وکړ چې هر څه چې موږ د ځان لپاره غواړو، بايد د نورو لپاره هم وغواړو او اختلافات او اختلافونه به د هرچا لپاره ډېر منفي پايلې ولري. هغه وویل چې د شریعت حکم او د عقل او منطق حکم دواړه د یووالي او متقابل منلو اړتیا باندې ټینګار کوي، او دا یو له هغو ارزښتونو څخه دی چې حضرت محمد (ص) مسلمانانو ته راوړی دی.
هغه زیاته کړه چې خلکو په تیرو پنځو کلونو کې خپله صداقت او همکاري ښودلې او امارت یې غوښتی او اوس هم غواړي.
اخلاصي ټینګار وکړ چې خلک به نورو ته اجازه ورنکړي چې د حکومت پر وړاندې تاوتریخوالی او شخړې رامینځته کړي. هغه امنیت د اسلامي امارت له لاسته راوړنو څخه وګاڼه او ویې ویل چې د قومي اختلافاتو اغیزې چې د جمهوریت د بې کفایتۍ له امله پاتې دي لاهم شتون لري او باید د هغې د ترمیم لپاره هڅې وشي. د افغانستان د شیعه ګانو د عالي کمیسیون مشر د قومي او مذهبي توپیرونو د راپارولو د مخنیوي غوښتنه وکړه او ویې ویل چې شیعه ټولنه د اسلامي امارت ملاتړ کوي او د هغې د ساتنې لپاره کار کوي. هغه زیاته کړه چې خلک هم د حکومت پر وړاندې حقونه او غوښتنې لري؛ لکه څنګه چې حکومت د خلکو پر وړاندې مسؤلیتونه لري، او د خلکو غوښتنې تل په رسمي او رسمي چینلونو تعقیب شوي، او د خلکو د ننګونو او غوښتنو د حل لپاره ژمنې شوي دي.
شریفي بلخابي: د لویدیځ څخه مخکې په اسلام کې د بشري حقونو ډیری ارزښتونه راپورته شوي وو
حجة الاسلام والمسلمین سید محمد حسن شریفي بلخابي، یو دیني عالم، هم په مراسمو کې وویل چې د ربیع الاول په ۱۲مه یا ۱۷مه نیټه، یو انسان په صحنه کې قدم کیښود چې نړۍ یې بدله کړه. هغه زیاته کړه چې د اسلام پیغمبر (ص) په عربي ټاپووزمه کې په داسې حالت کې راڅرګند شو چې جهالت پکې پراخ و او په هغه ټولنه کې د قبیلې، قبیلې او قبیلوي مشر پرته بل هیڅ شی ارزښتناک نه ګڼل کیده.
بلخابي وویل چې نن ورځ، لویدیځوال خپلې ډیری لاسته راوړنې ختیځ ته، په ځانګړې توګه مسلمانانو ته ښیي، او د ښځو د حقونو، بشري حقونو، اقتصادي پرمختګ او تمدن په اړه خبرې کوي؛ مګر د اسلام پیغمبر (ص) ۱۴۰۰ کاله دمخه انسانیت ته ډیری دا سپارښتنې او لارښوونې راوړې وې. هغه زیاته کړه چې د اسلام د پیغمبر (ص) په تعلیماتو کې، د چاپیریال حقونه او د څارویو حقونه هم په پام کې نیول شوي وو او حتی د ښکار ځینې ډولونه منع شوي وو.
بلخابي د ښځو د حقونو په اړه دا هم وویل چې په تیرو وختونو کې د لویدیځو نظرونو د ښځو حیثیت د څارویو کچې ته راټیټ کړ؛ مګر د اسلام پیغمبر (ص) د ښځو حیثیت بیرته راژوندی کړ او د هغوی هویت او وقار یې راژوندی کړ. هغه د غلامۍ مسلې ته هم اشاره وکړه او ویې ویل چې په هغه دوره کې، غلامان ظلم او حتی وژل کیدل، مګر د رحمت پیغمبر (ص) د غلامۍ د ردولو هڅه وکړه، او د دې یوه بیلګه بلال حبشي وه.
دې دیني عالم په پای کې وویل چې د بشري حقونو ډیری لاسته راوړنې چې لویدیځ یې نن ورځ ادعا کوي پخوا د اسلام د پیغمبر (ص) په تعلیماتو کې ذکر شوي وو. هغه دا هم وویل چې ډیری علوم له ختیځ څخه لویدیځ ته لیږدول شوي او لویدیځوال په تیرو وختونو کې د ختیځوالو زده کونکي وو؛ مګر نن ورځ مسلمانان د زده کونکو مقام ته رسیدلي او باید هڅه وکړي چې خپل علمي او تمدني حیثیت بیرته ترلاسه کړي.
avapress.net/vdci55apwt1aqz2.k6ct.html
ډیری لیدل شوي
